ویروس ها روی کدام سطوح خطرناک تر زنده میمانند؟

آنچه روی اشیایی باقی میماند که انسان ها هر روز با آنها تماس دارند، میتواند به آرامی و بدون جلب توجه، خطر ابتلا به عفونت ها را افزایش یا کاهش دهد. سطوحی مانند میز، دستگیره در، تلفن همراه و حتی لباس، نه تنها محل تماس مداوم هستند، بلکه میتوانند به عنوان بستری برای بقای ویروس ها عمل کنند.

این موضوع اهمیت ویژه ای در زمان بروز همه گیری ها پیدا میکند، اما حتی پس از بازگشت به زندگی عادی نیز همچنان یکی از چالش های اصلی سلامت عمومی باقی میماند. یافته های جدید علمی نشان میدهد که نحوه تمیزکاری، طراحی فضاها و انتخاب مواد اولیه در ساخت محیط های عمومی میتواند تاثیر قابل توجهی بر ایمنی افراد داشته باشد.

چگونه سطوح بر ویروس ها تاثیر میگذارند؟

برای درک بهتر اینکه پس از نشستن ویروس روی یک سطح چه اتفاقی می افتد، پژوهشگران دانشگاه ییل آمریکا دو ویروس آزمایشگاهی شناخته شده را تحت شرایط کاملا کنترل شده روی مواد مختلف بررسی کردند. هدف این پژوهش آن بود که مشخص شود ویروس ها پس از قرار گرفتن روی سطوح مختلف، چگونه رفتار میکنند و چه عواملی بر بقای آنها تاثیر میگذارد.

نتایج نشان داد شرایط سطح میتواند به شکلی پیچیده بر میزان خطر انتقال تاثیر بگذارد؛ به طوری که قواعد رایج نظافت و ضدعفونی، همیشه همه ابعاد این خطر را پوشش نمیدهد. این یافته ها بیانگر آن است که صرف تمیز بودن ظاهری یک سطح، لزوما به معنای ایمن بودن آن نیست.

در این پژوهش، دماهایی انتخاب شد که بازتاب دهنده شرایط معمول محیط های داخلی و همچنین دمای بدن انسان باشد. برخلاف مطالعاتی که بر ردیابی افراد در معرض ویروس تمرکز دارند، این تحقیق به طور خاص بر آنچه پس از فرود آمدن ویروس ها روی سطوح رخ میدهد، تمرکز کرده است.

چرا از ویروس های آلوده کننده باکتری استفاده شد؟

پژوهشگران برای حذف تاثیر رفتار انسانی و پاسخ های ایمنی بدن، از سیستم های ویروسی ساده شده استفاده کردند. در این میان، باکتریوفاژها که ویروس های آلوده کننده باکتری ها هستند، نقش کلیدی در آزمایش ها داشتند.

این نوع ویروس ها به دلیل رفتار قابل پیش بینی، چرخه زندگی مشخص و سهولت اندازه گیری، ابزار مناسبی برای بررسی تاثیر عوامل فیزیکی مانند جنس سطح و دما محسوب میشوند. اگر تاثیرات مشاهده شده در ویروس هایی با ساختار و چرخه های زندگی متفاوت یکسان باشد، میتوان نتیجه گرفت که عامل اصلی، محیط فیزیکی است نه نوع خاص ویروس.

به همین دلیل، یافته های به دست آمده از این آزمایش ها میتواند در آینده برای درک بهتر رفتار پاتوژن های انسانی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

ماندگاری ویروس روی سطوح همیشه به معنای خطر نیست

انتقال ویروس از طریق سطوح همواره یکی از نگرانی های اصلی در زمان شیوع بیماری ها بوده است. در سال ۲۰۲۰، پژوهش هایی نشان داد ویروس کرونای عامل همه گیری میتواند برای مدت قابل توجهی روی سطوحی مانند مس، پلاستیک، فولاد و مقوا باقی بماند.

همچنین مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها اعلام کردند ویروس آبله میمونی دست کم ۱۵ روز روی سطوح خانگی فعال میماند. این نتایج نگرانی ها درباره انتقال غیرمستقیم ویروس ها را افزایش داد.

اما یافته های جدید نشان میدهد دوام ویروس روی سطح لزوما به معنای حفظ توانایی عفونت زایی نیست. پژوهشگران دریافتند پایداری ویروس روی سطح و توانایی آن برای تکثیر و ایجاد عفونت همیشه هم راستا نیستند.

این ناهماهنگی توضیح میدهد چرا صرف دانستن مدت زمان بقای ویروس روی یک سطح، نمیتواند به طور کامل میزان خطر یک شی آلوده را مشخص کند.

پیامدهای مهم برای طراحی و ایمنی فضاها

نتایج این پژوهش نشان میدهد شرایط سطح نه تنها بر مدت ماندگاری ویروس ها تاثیر میگذارد، بلکه بر میزان خطر پس از بقا نیز اثرگذار است. این موضوع پیامدهای مهمی برای طراحی فضاهای عمومی، بیمارستان ها، مدارس و وسایل حمل و نقل دارد.

درک بهتر تعامل میان جنس سطح، دما و رطوبت میتواند به توسعه راهکارهای موثرتر برای کاهش خطر انتقال ویروس ها منجر شود. پژوهشگران تاکید کرده اند که آزمایش های آینده با طیف گسترده تری از ویروس های انسانی و شرایط محیطی مختلف باید انجام شود تا مشخص شود این الگوها در چه شرایطی پایدار میمانند و در کجا از بین میروند.

نتایج این پژوهش در پایگاه پیش چاپ bioRxiv منتشر شده و میتواند مبنایی برای بازنگری در سیاست های بهداشتی و ایمنی محیطی در آینده باشد.

جمع بندی کوتاه

یافته های جدید نشان میدهد جنس و شرایط سطوح نقش مهمی در بقای ویروس ها و میزان خطر انتقال دارند. تمیزکاری به تنهایی کافی نیست و توجه به طراحی و انتخاب مواد میتواند ایمنی فضاهای روزمره را افزایش دهد.

منبع: ایسنا