سقوط تاریخی دلار آمریکا در نیمه نخست 2025 ثبت شد
در 6 ماهه نخست سال 2025، دلار آمریکا بدترین عملکرد خود در بیش از پنج دهه را در شاخصی ثبت کرد که برای اندازهگیری قدرت این ارز استفاده میشود.
تا ماه ژوئن، میزان کاهش ارزش تجمعی دلار به 11 درصد در «شاخص دلار آمریکا» رسید؛ شاخصی که توسط فدرال رزرو (بانک مرکزی آمریکا) ایجاد شده و ارزش دلار را با شش ارز دیگر مقایسه میکند: یورو، ین ژاپن، پوند استرلینگ، دلار کانادا، کرون سوئد و فرانک سوئیس.
کاهشهایی از این دست در گذشته نیز رخ داده است. اما این بار افت ارزش دلار همزمان با رویدادهای دیگری اتفاق میافتد که برخی اقتصاددانان را نگران کرده است. همین مسئله باعث شده تعداد فزایندهای از سرمایهگذاران، تحلیلگران مالی و فعالان بانکی نسبت به قدرت دلار آمریکا پرسشهایی مطرح کنند.
یکی از عوامل نگرانی، کاهش اندک اما تدریجی سهم دلار در ذخایر ارزی بانکهای مرکزی در سراسر جهان است.
به این موارد باید خروج سرمایههای خارجی از بازار اوراق خزانهداری آمریکا (اوراق قرضه دولتی) و همچنین انتقادها از نحوه استفاده دولت آمریکا از سلطه دلار برای اعمال تحریمها در موضوعات ژئوپولیتیک را نیز افزود.
سیاست تعرفههای دولت دونالد ترامپ و همچنین شایعاتی در بازار درباره احتمال تضعیف عمدی ارز از سوی کاخ سفید برای تقویت صنعت آمریکا موجب گمانهزنیهایی شده است.
اما در حالی که برخی نگران هستند، عدهای دیگر نسبت به تمایل بازار برای جستوجوی جایگزین یا توانایی هر ارز دیگری برای رسیدن به جایگاه دلار آمریکا بدبین هستند.
دلار پس از جنگ جهانی دوم و بر اساس سیستم برتون وودز بهعنوان ارز بینالمللی تثبیت شد. از آن زمان، به پرمصرفترین ارز در ذخایر جهانی و تراکنشهای شبکه سوئیفت تبدیل شده است؛ شبکهای جهانی برای پرداخت که بیش از 11 هزار مؤسسه مالی را در بیش از 200 کشور به هم متصل میکند.
این سؤال اکنون وجود دارد که بیاعتمادی نسبت به ارزی که بر تراکنشهای تجاری جهان سلطه دارد تا چه اندازه جدی است؟ و دیدگاه کسانی که هنوز آیندهای طولانی برای سلطه دلار پیشبینی میکنند چیست؟
سهم دلار در ذخایر ارزی
گزارشی که در ابتدای ژوئیه توسط بانک جیپی مورگان منتشر شد، به چند عامل اشاره کرد که سلطه کنونی دلار را تهدید میکنند.
اولین عامل، کاهش سهم دلار در ذخایر بینالمللی است، یعنی مجموعه داراییهای خارجی به ارزهای گوناگون که بانکهای مرکزی یا نهادهای پولی برای تضمین ثبات اقتصادی و مالی خود نگه میدارند.
بر اساس دادههای صندوق بینالمللی پول، مجموع ذخایر جهانی به ارز خارجی در مارس 2025 بیش از 12 تریلیون دلار بوده است. از این میزان، بیش از 57 درصد به دلار اختصاص داشته است. به عبارت دیگر، دلار همچنان غالب است با این حال، در ابتدای دهه 2000 این سهم بیش از 70 درصد بود.
در همین حال، سهم ذخایر به رنمینبی چین در یک دهه گذشته دو برابر شده است. با وجود این، ذخایر به یوان چینی هنوز تنها حدود 2 درصد کل ذخایر جهانی را تشکیل میدهند و فاصله زیادی با ارزهای سنتیتر مانند یورو و پوند استرلینگ دارند.
به گفته کارشناسان، روند اصلی «غیردلاریسازی» ذخایر ارزی بیش از هر چیز به افزایش تقاضا برای طلا مربوط میشود؛ طلا بهعنوان جایگزینی برای ارزهای جهانی دیده میشود. در حال حاضر، طلا 9 درصد از ذخایر بازارهای نوظهور را تشکیل میدهد؛ رقمی که بیش از دو برابر سهم 4 درصدی یک دهه پیش است.
بازار کالاهای اساسی و اوراق خزانهداری آمریکا
بر اساس تحلیل بانک جیپی مورگان، از دیگر عواملی که نشاندهنده روند «غیردلاریسازی» است، استفاده از ارزهای دیگر در تجارت بینالمللی و کاهش سهم سرمایهگذاران خارجی در اوراق بدهی دولت آمریکا است.
وقتی صحبت از ارزی میشود که در تراکنشهای بینالمللی به کار میرود، روشهای مختلفی برای سنجش میزان نفوذ آن وجود دارد. دلار همچنان در حجم معاملات ارزی، درآمدهای تجاری، بدهیها و تعهدات فرامرزی و انتشار بدهی به ارز خارجی، جایگاه مسلط دارد.
اما به گفته تحلیلگران، دلار در حال از دست دادن بخشی از نقش مرجع خود در بازار کالاهای اساسی است، بهویژه در بخش انرژی.
به دلیل تحریمهای بینالمللی علیه روسیه، این کشور برای صادرات نفت و فرآوردههای نفتی از ارزهای محلی استفاده میکند. در نتیجه کشورهایی مانند هند، چین، برزیل، تایلند و اندونزی میتوانند نفت روسیه را با قیمت پایینتر بخرند و هزینه آن را با ارزهای خودشان بپردازند.
از سوی دیگر، میزان سرمایهگذاری خارجی در اوراق دولتی آمریکا طی 15 سال گذشته روندی کاهشی داشته است.
اوراق خزانهداری ایالات متحده مانند اوراق مشابه در دیگر اقتصادهای بزرگ معمولاً بهعنوان سرمایهگذاری امن شناخته میشوند؛ جایی که بسیاری در زمان بحرانهای بازار، مانند سقوط بورسها، پول خود را به آن منتقل میکنند.
با این حال، سهم سرمایهگذاران خارجی در این بازار کاهش یافته است. پیش از بحران مالی جهانی سال 2008، بیش از 50 درصد اوراق دولتی در اختیار خریداران غیرآمریکایی بود. بنا بر گزارش جیپی مورگان اکنون این سهم به حدود 30 درصد رسیده است.
لوئیس اوگانس، رئیس بخش تحقیقات کلان جهانی در جیپی مورگان، به بیبیسی برزیل گفت: «در زمینه تراکنشهای بینالمللی، کاهش سهم دلار بسیار محدود بوده است.»
او افزود: «جایی که ما روند غیردلاریسازی و در واقع فاصله گرفتن جدی از دلار را میبینیم، ذخایر ارزی بانکهای مرکزی و شیوه قیمتگذاری معاملات کالاهای اساسی است.»
کاهش ارزش دلار و سقوط بورس ها
علاوه بر گزارشها، دو عامل دیگر نیز توجه کارشناسان را جلب کرده است: کاهش ارزش دلار و افت بازار سهام آمریکا.
پس از آنکه دلار در نیمه نخست سال 2024 بدترین کاهش ارزش خود از سال 1973 تاکنون را تجربه کرد، شاخصهای ارزی در میانه ژوئیه نشانههایی از بهبود داشتند، اما دوباره در اوت سقوط کردند.
طبق گزارش بانک مورگان استنلی، هرچند دلار در ماه ژوئیه 3.2 درصد تقویت شد، روند نزولی ادامه خواهد یافت و ممکن است تا پایان 2026 زیانهای آن به 10 درصد دیگر نیز برسد.
در کنار این، در ابتدای آوریل امسال، بورس های آمریکا بدترین هفته خود از زمان همهگیری کووید-19 را پشت سر گذاشتند. شاخص اساندپی 500 والاستریت که شامل بزرگترین شرکتهای آمریکایی است 10 درصد افت کرد.
پس از آن، بازارهای سهام در سراسر جهان سقوط کردند. در برزیل، ارزش دلار بیش از 12 درصد کاهش یافت.
تمام این اتفاقات پس از اعلام تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا
جمع بندی کوتاه
افت تاریخی ارزش دلار در نیمه نخست 2025 تنها یک اتفاق مقطعی نیست بلکه نشانهای از تغییرات گسترده در نظام مالی جهان است. کاهش سهم در ذخایر ارزی، افزایش نقش طلا، سیاستهای پرریسک تجاری و استفاده ابزاری از دلار همه عواملی هستند که اعتماد جهانی را متزلزل کردهاند. هرچند سلطه دلار همچنان پابرجاست، اما آینده آن دیگر مانند گذشته بدون رقیب به نظر نمیرسد./ایران جیب
هیچ نظر! یکی از اولین.