آيا قانون جديد مهريه براي ازدواجهاي قديمي هم اجرا ميشود؟

به گزارش خبرمحور به نقل از ایسنا، قانون مهريه در سالهاي اخير از جمله موضوعاتي بوده که دائماً در معرض اصلاح، تفسير و بازنگري قرار گرفته و هر تغيير آن موجي از پرسشهاي جدي براي زوجين، خانواده ها و فعالان حوزه حقوقي ايجاد کرده است. تازه ترين اين تغييرات که در قالب مصوبه جديد مجلس درباره مهريه مطرح شده، موضوع کاهش سقف جلب از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه و حذف کامل زندان در پرونده هاي مهريه است. اما مهمتر از همه اين پرسش اساسي است که آيا قانون جديد مهريه عطف بماسبق ميشود؟ يعني زوجهايي که سالها قبل ازدواج کرده اند هم مشمول اين قانون خواهند بود؟

محمدمهدي توکلي، وکيل دادگستري، در يادداشتي حقوقي تلاش کرده به اين ابهام پاسخ دهد و براساس اصول حقوقي توضيح دهد که چرا اين مقررات در صورت تصويب نهايي، براي همه ازدواجها (قديمي و جديد) اجرايي خواهد بود.

قانون جديد مهريه شامل ازدواجهاي گذشته هم ميشود؟

به گفته اين وکيل دادگستري، پاسخ روشن است: بله. توکلي توضيح ميدهد که اين مصوبه از نوع مقررات شکلي است. مقررات شکلي قوانيني هستند که به روش اجراي حکم، شيوه طرح دعوي و روند احقاق حق مربوط ميشوند، نه به ماهيت حق. بنابراين بر اساس اصول مسلم حقوقي، اثر فوري دارند و شامل پرونده هاي گذشته نيز ميشوند.

به زبان ساده تر، اگر زني ده سال پيش ازدواج کرده و همچنان قصد مطالبه مهريه دارد، با قانون جديد ديگر نميتواند همسرش را به زندان بفرستد. او فقط تا سقف ۱۴ سکه امکان اعمال فشار از طريق پابند الکترونيکي خواهد داشت.

توکلي تاکيد ميکند: «اين مقررات هنوز به تاييد شوراي نگهبان نرسيده، اما با توجه به سابقه شورا در قوانين مشابه، پيش بيني ميشود تاييد شود.»

دقيقاً چه چيز در قانون مهريه تغيير کرده است؟

طبق توضيحات ارائه شده، در ساختار حقوقي مهريه دو تغيير بسيار مهم رخ داده است:

1. کاهش عدد مبناي جلب از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه
   پيش از اين، زن ميتوانست بابت ۱۱۰ سکه از مهريه، حکم جلب همسر را بگيرد مگر آنکه مرد اعسار ثابت ميکرد. اين عدد سالها مبناي صدور احکام زندان بود. اکنون اين عدد به ۱۴ سکه کاهش يافته است.

2. حذف کامل زندان و جايگزيني پابند الکترونيکي
   در قانون جديد، حبس به طور كامل حذف شده است. اين يعني حتي اگر مرد توانايي پرداخت مهريه را نداشته باشد، امکان جلب و زنداني کردن او وجود ندارد و تنها امکان اعمال پابند الکترونيکي در سقف ۱۴ سکه پيش بيني شده است.

اين تصميم، مهمترين تغيير قانون خانواده در يک دهه اخير است؛ تغييري که تاثير دائمي و سراسري خواهد داشت.

چرا زندان مهريه حذف شد؟ تحليل حقوقي و اجتماعي

در سالهاي گذشته زندان مهريه يکي از پرتعدادترين موارد حبس در ايران بود. بسياري از مردان به دليل ناتواني مالي از پرداخت مهريه هاي سنگين سالها با حکم جلب مواجه ميشدند. اين موضوع تبعات اجتماعي قابل توجهي داشت:

• افزايش اختلافات خانوادگي

• تشديد پرونده هاي قضايي

• حبس مردان بدون امکان پرداخت

• فشار اقتصادي بر خانواده و فرزندان

• ايجاد رويه هاي غيرعادلانه در مهريه هاي سنگين

همين مشکلات سبب شد که قانونگذار به سمت حذف زندان و مديريت منطقي مهريه حرکت کند. پابند الکترونيکي شيوه اي است که از يک سو امکان اعمال فشار قانوني را فراهم ميکند، و از سوي ديگر از زنداني شدن افراد ناتوان جلوگيري ميکند.

کارشناسان اعتقاد دارند اين اقدام ميتواند فشار رواني فراواني را از نظام قضايي و از خانواده ها بردارد. البته مخالفاني نيز وجود دارند که نگران کاهش ضمانت اجراي مهريه و تضعيف حقوق زنان هستند. اما موافقان ميگويند که حق زن در وصول مهريه همچنان محفوظ است و تنها ابزار تنبيهي غيرموثر (زندان) حذف شده است.

تغيير قانون براي زنان چه معنايي دارد؟

در ظاهر شايد تصور شود اين تغيير به ضرر زنان است؛ اما تحليل دقيق نشان ميدهد که:

• حق مطالبه مهريه به قوت خود باقي است.

• زن همچنان ميتواند مهريه را وصول کند.

• تنها ابزار زندان حذف شده که در بسياري موارد عملاً اثر نداشت.

• براي ۱۴ سکه حرمت و فشار قانوني پابرجاست.

• مرد براي پرداخت باقي مهريه موظف به اقساط يا اعسار است.

از طرفي، بسياري از زنان در سالهاي گذشته پس از زنداني کردن همسر خود باز هم به مهريه نرسيدند؛ زيرا زنداني بودن مرد نه درآمد توليد ميکند و نه بدهي را کاهش ميدهد. قانونگذار با حذف زندان تلاش کرده امکان بازپرداخت واقعي را افزايش دهد.

آثار مهم اين قانون بر جامعه و اقتصاد خانواده

اين تغيير در سطح اجتماعي و اقتصادي اثرات گسترده اي خواهد داشت:

• کاهش زندانيان مالي

• کاهش هزينه دستگاه قضايي

• افزايش امکان سازش ميان زوجين

• واقع گرايي در ثبت مهريه

• کاهش مهريه هاي سنگين و غيرواقعي

• حذف پديده زنداني شدن مردان ناتوان

• بازگشت مردان به چرخه کار و پرداخت بدهي

در کنار اين‌ها، بسياري از زوجهاي جوان که نگران مهريه هاي بالا بودند، اکنون ممکن است با آرامش بيشتري تصميم به ازدواج بگيرند.

اين قانون چه زمان اجرايي ميشود؟

تا زمان تاييد توسط شوراي نگهبان، اين مصوبه حالت نهايي ندارد؛ اما با توجه به سرعت بررسي قوانين خانواده و سابقه تحقيقات شورا، احتمال بسيار زياد اين است که در مدت کوتاهي تاييد و ابلاغ شود. پس از آن:

• براي تمام ازدواجها قابل اعمال است

• شامل پرونده هاي باز و پرونده هاي آينده خواهد شد

• در دادگاههاي خانواده رويه واحد اجرا ميشود

به بيان روشن: قانون جديد مهريه فقط براي آينده نيست؛ شامل گذشته هم ميشود.

جمع بندي کوتاه

قانون جديد مهريه، دو تغيير اساسي دارد: کاهش عدد مبناي جلب از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه و حذف زندان با جايگزيني پابند الکترونيکي. اين قانون ـ به دليل ماهيت شکلي ـ براي ازدواجهاي گذشته هم اجرا ميشود و زنان ديگر نميتوانند بابت مهريه، همسر خود را زنداني کنند. مهريه همچنان قابل مطالبه است اما فشار تنبيهي محدود خواهد شد.