تاریخ دوباره به تلویزیون می‌آید / سریال‌هایی درباره قهرمانان ایران و اسلام

تاریخ تنها مجموعه‌ای از اتفاقات و نام‌ها نیست؛ گاهی یک شخصیت تاریخی می‌تواند به اندازه یک کتاب، مخاطب را با یک دوره، فرهنگ و شیوه زندگی آشنا کند. تجربه موفق سریال‌هایی مانند «امام علی(ع)»، «مختارنامه»، «یوسف پیامبر(ع)»، «هزاردستان» و «در چشم باد» نیز نشان داده است که روایت درست و باورپذیر از شخصیت‌های تاریخی می‌تواند سال‌ها در ذهن مخاطبان باقی بماند.

حالا پس از سال‌ها، تلویزیون بار دیگر تولید آثار تاریخی را جدی‌تر دنبال می‌کند؛ مجموعه‌هایی که برخی از آنها سال‌ها در مرحله تحقیق و تولید بوده‌اند و برخی دیگر تازه وارد مراحل پیش تولید و فیلمبرداری شده‌اند. از «سلمان فارسی» و «موسی کلیم الله» گرفته تا «رئیسعلی»، «حماسه زاگرس»، «کارآگاه علوی» و «شکیب عیار»، طیف متنوعی از شخصیت‌های تاریخی و روایت‌های ملی و مذهبی قرار است دوباره راهی قاب تلویزیون شوند. در این میان، بازگشت به سراغ قهرمانان تاریخی می‌تواند فرصتی برای پیوند دوباره مخاطب امروز با چهره‌هایی باشد که هرکدام بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران و جهان را شکل داده‌اند.

سریال‌های تاریخی جدید تلویزیون را بشناسید

با نگاهی به صنعت سینما و سریال‌سازی در غرب نیز می‌توان دریافت سرمایه‌گذاری بر روایت‌ها و بازآفرینی کاراکترهای برجسته تاریخی و اسطوره‌ای، رکن مهمی از این صنعت را شکل می‌دهد. هم اکنون فیلم سینمایی «ادیسه» به کارگردانی کریستوفر نولان با محوریت شخصیت ادیسئوس از منظومه حماسی هومر بازآفرینی شده و در گیشه جهانی عملکردی موفق به همراه داشته است. حال آن که این شخصیت تنها اسطوره‌ای است و وجه حقیقی ندارد.

تلویزیون نیز در دهه‌های مختلف با تکیه بر بسیاری از روایت‌ها و شخصیت‌های تاریخی، آن‌ها را دستمایه‌ای برای ساخت آثار نمایشی قرار داده است. شخصیت‌هایی که از دل تاریخ ایران و جهان اسلام برآمده‌اند و هر کدام بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی جهان پیرامون را شکل می‌دهند. جالب است که بسیاری از این آثار در ژانر تاریخی توانسته‌اند قشرهای مختلف مردم را با روایت خود همراه و آنان را علاقمند سازند. پس از گذشت چندین سال از پخش سریال‌هایی چون «یوسف پیامبر(ع)»، «امام علی(ع)»، «مختارنامه»، «سربداران»، «هزاردستان»، «مدار صفردرجه»، «در چشم باد» و … هنوز از منظر مخاطبان، بهترین دوران تلویزیون را رقم زده‌اند و کاراکترهایی به یادماندنی خلق کرده‌اند.

«سلمان فارسی» به کارگردانی داوود میرباقری از جمله سریال‌های ژانر تاریخی و الف ویژه تلویزیون است که سال‌ها است در حال تحقیق، نگارش و فیلمبرداری است و دربرگیرنده سه فصل ایران باستان، بیزانس و حجاز است. این مجموعه در سال‌های اخیر از مورد انتظار‌ترین سریال‌های تاریخی است که براساس جدیدترین اخبار، تاکنون حدود ۶۰ درصد از کل پروژه به پایان رسیده و ۶۰ قسمت نیز برای پخش آماده شده است.

نکته قابل توجه درخصوص شخصیت سلمان فارسی پیوند ویژه آن با تاریخ اسلام و پیامبر اکرم(ص) است که می‌تواند علاوه بر تاریخ اسلام، بازنمایی تامل برانگیزی از تاریخ ایران را نیز به همراه داشته باشد. میرباقری همواره در آثار خود و به خصوص مختارنامه، توجه ویژه‌ای به هویت ایرانی و پیوند آن با اسلام داشته است و همین امر می‌تواند مخاطب ایرانی و حتی خارجی را مشتاق برای تماشای سلمان فارسی کند.

«موسی کلیم الله» دومین پروژه عظیم تلویزیون به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا است که شخصیت حضرت موسی(ع) را محور داستان قرار داده است. پیش‌تر نسخه‌ای سینمایی از این سریال در جشنواره فیلم فجر به اکران درآمد و نظر مخاطبان و منتقدان را جلب کرد. تاکنون اسامی متعددی برای ایفای نقش در این سریال ذکر شده اما هنوز اخبار دقیقی از ادامه روند این پروژه منتشر نشده است. با این حال و بر طبق نسخه سینمایی می‌توان حدس زد که نه تنها اثری تلویزیونی برای مخاطب ایرانی، بلکه با ساز و کارهایی می‌تواند اثری جهانی نیز تلقی شود.

«دیوار دفاعی» نام دیگر مجموعه تاریخی تلویزیون به تهیه‌کنندگی مسعود ده‌نمکی و کارگردانی احمد کاوری است. روایت این سریال 30 قسمتی، در بر گیرنده مقاومت کارگران صنعت نفت ایران در برابر کمپانی انگلیسی در روزهای ملی شدن صنعت نفت است.

کارآگاه علوی

فصل سوم «کارآگاه علوی» به کارگردانی سید جمال سید حاتمی دنباله‌ای بر فصل‌های پیشین این مجموعه خاطره انگیز تلویزیونی است که احمد نجفی شخصت اصلی آن را ایفا می‌کرد. حال در جدیدترین فصل، بهنام تشکر در این مجموعه تاریخی حضور دارد و داستان، روایتگر پرونده‌های پیچیده در دوران پهلوی اول و دوم است.

قرار بود تا در محرم و صفر امسال، «نگین ارباب» به عنوان سریالی تاریخی و مناسبتی روی آنتن برود که به دلیل جا به جایی در کنداکتور و وقوع جنگ تحمیلی سوم، امکان پخش فراهم نشد. این سریال به کارگردانی محمدحسین لطیفی، روایتی از روزهای پس از واقعه کربلا را در بر گرفته است و از پروژه‌های قابل توجه در ژانر تاریخی محسوب می‌شود. حال باید دید که آیا سال بعد امکان پخش آن فراهم خواهد شد یا مناسبت دیگری برای آن در نظر گرفته می‌شود.

تجربه آثار موفق تاریخی نشان داده است که تماشاگران بیش از هر چیز با شخصیت‌ها ارتباط برقرار می‌کنند. شخصیت‌هایی که با تصمیم‌ها، مبارزه‌ها، ایثار و فراز و فرود زندگی بخشی از تاریخ را روایت می‌کنند. اکنون که تلویزیون بار دیگر تولید مجموعه‌های تاریخی را در دستور کار قرار داده است، انتظار می‌رود این آثار علاوه بر کیفیت فنی و روایت قابل تامل، نگاه ویژه‌ای به معرفی شخصیت‌ها داشته باشند.