نسیهنویسی دوباره مد شد / حقوق کفاف خرید روزانه را نمیدهد
دفترهای نسیه که تصور میشد با گسترش پرداختهای الکترونیکی و تغییر سبک خرید به خاطرهای از گذشته تبدیل شوند، حالا دوباره به بسیاری از سوپرمارکتها و فروشگاههای محلی بازگشتهاند. افزایش هزینههای زندگی، کاهش قدرت خرید و فاصله روزافزون میان درآمد و مخارج، باعث شده برخی خانوارها برای تأمین نیازهای روزمره به خریدهای مدتدار روی بیاورند. بازگشت این دفترهای قدیمی، تنها احیای یک روش سنتی خرید نیست؛ بلکه نشانهای از فشار معیشتی و تغییر رفتار اقتصادی خانوادههایی است که برای گذر از روزهای سخت، هزینههای امروز را به درآمدهای آینده گره میزنند.
چرا خرید نسیه دوباره به زندگی مردم برگشته است؟
به گزارش خبرمحور به نقل از اقتصادنیوز، صدای ورق خوردن دفترچهای کنار دخل یک سوپرمارکت در یکی از محلههای جنوبی تهران، دوباره تبدیل به صدایی آشنا شده است؛ صدایی که سالها تصور میشد با کارتخوان، پرداختهای آنلاین و تغییر سبک خرید، کمرنگ خواهد شد.
اما حالا همان دفترهای قدیمی، با صفحههایی پر از اسم و عدد، دوباره در بعضی محلهها دیده میشوند. دفترهایی که هر خط آن فقط یک بدهی کوچک نیست؛ نشانهای از فاصلهای است که میان درآمد خانوار و هزینههای زندگی ایجاد شده است.
مغازهدار خودکار را برمیدارد، اسم مشتری را پیدا میکند و چند قلم کالا را مقابل نام او مینویسد. مبلغ شاید ۲۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومان باشد؛ عددی که بهتنهایی بزرگ به نظر نمیرسد، اما برای خانوادهای که باید تا دریافت حقوق چند روز دیگر صبر کند، همین مبلغ هم تعیینکننده است. مشتری هنگام خروج میگوید:«آخر ماه حساب میکنم.»
از خرید روزمره تا بدهیهای کوچک اما انباشته
بازگشت خرید نسیه بیشتر از آنکه روایت یک رسم قدیمی باشد، درباره تغییر رفتار اقتصادی خانوارهاست.
در گذشته، خرید دفتری بیشتر زمانی اتفاق میافتاد که یک مشکل موقت پیش آمده بود؛ حقوق چند روز دیر شده بود یا یک هزینه پیشبینینشده به زندگی تحمیل شده بود.
اما حالا برخی فروشندگان محلی میگویند بخشی از مشتریانشان دیگر برای یک اتفاق خاص دفتر باز نمیکنند؛ بلکه خرید مدتدار تبدیل به بخشی از برنامه ماهانه آنها شده است.
یکی از فروشندگان محلی میگوید:«قبلاً مردم میگفتند چند روز دیگر پول میرسد. الان بعضیها میگویند ماه بعد حساب میکنم. یا ممکنه بذاری پول دستم اومد حساب کنم؟»
یک بسته شوینده، چند قلم مواد غذایی، خوراکی بچه، پوشک، یا کالاهایی که حذف آنها از سبد خانوار ساده نیست.
اما وقتی یک خانواده هر روز چند خرید کوچک را به روزهای آینده منتقل میکند، مجموع این عددها در پایان ماه تبدیل به مبلغی قابل توجه میشود.
حواله تسویه به ماه دیگر یا فرد دیگر
دفترهای نسیه در محلهها فقط جدول بدهی نیستند؛ گاهی نقشهای از روابط مالی یک خانوادهاند. زنی وارد مغازه میشود، خریدهایش را انجام میدهد و وقتی مبلغ اعلام میشود، میگوید: «به حساب بزنید، شوهرم میآید حساب میکند.» فرزندی دیگر برای خرید چند قلم کالا میگوید:«آخر هفته بابام میآید، حساب میکنیم.» مادری که خرید خانه را انجام داده، میگوید:«حقوق بگیرم میام تسویه میکنم.»
در برخی موارد حتی کودکان هم بخشی از این چرخه میشوند. کودک برای خرید یک خوراکی یا وسیله کوچک به مغازه میآید، صاحب مغازه خانواده را میشناسد و خرید را به حساب همان دفتر ثبت میکند.
نسیه از سوپرمارکت عبور کرده است
این پدیده فقط محدود به سوپرمارکتها نیست.در برخی محلهها، فروشگاههای کوچک ، لوازم خانه، خدمات محلی و حتی برخی داروخانهها هم با مشتریانی روبهرو هستند که درخواست پرداخت مدتدار دارند.
در داروخانهها و مغازههای تعمیرات موضوع میتواند جدیتر باشد؛ چراکه برخلاف بسیاری از خریدها، دارو و بسیاری از تعمیرات را نمیتوان همیشه به تعویق انداخت. گاهی بیماری یا نیاز فوری باعث میشود فرد ابتدا کالا را دریافت کند و بعد به فکر تأمین هزینه آن باشد.
در فروشگاهها نیز گاهی موضوع فقط نسیه نیست. مشتری کالایی را نیاز دارد اما توان پرداخت کامل آن را ندارد؛ بنابراین بخشی از مبلغ باقی میماند تا در آینده پرداخت شود.به این ترتیب، دفترها تبدیل به محلی برای ثبت «تاخیر در توان پرداخت» شدهاند.
اقتصاد خانوار؛ از وام و قسط تا دفتر مغازه
کارشناسان اقتصادی سالها است درباره کاهش قدرت خرید خانوارها صحبت میکنند؛ اما اثر این موضوع را میتوان در رفتارهای روزمره مردم هم مشاهده کرد.
وقتی تورم باعث میشود هزینه کالاها و خدمات سریعتر از رشد درآمد افزایش پیدا کند، خانوارها برای حفظ سطح مصرف خود به روشهای مختلفی متوسل میشوند.
یک خانواده وام میگیرد، یک خانواده خرید قسطی انجام میدهد، خانوادهای دیگر از اطرافیان کمک میگیرد و گروهی هم سراغ همان روش قدیمی دفتر مغازه میروند.
در واقع دفتر نسیه، نسخه کوچکشده همان اتفاقی است که در سطح بزرگتر اقتصاد خانوار رخ میدهد؛ انتقال هزینه امروز به درآمد آینده.
این تغییر در رفتار خرید خانوارها را نمیتوان جدا از شرایط کلی اقتصاد و فشارهای واردشده بر سبد هزینهای مردم بررسی کرد. بر اساس آخرین گزارشهای مرکز آمار ایران، تورم همچنان در سطوح بالایی قرار دارد؛ بهطوری که نرخ تورم ماهانه در خرداد ۱۴۰۵ بنا به تورم نقطهبهنقطه 133.9 درصد اعلام شده است.
به این ترتیب، دفتر نسیه دیگر صرفاً یک روش سنتی خرید در محلهها نیست؛ بلکه به یکی از نشانههای قابل مشاهده فشار نقدینگی خانوارها تبدیل شده است. نشانهای از اقتصادی که در آن بخشی از مردم ناچارند زمان پرداخت هزینههای امروز را به درآمدهای آینده گره بزنند.
مغازهدار هم گرفتار حسابهای باز است
اما پشت هر اسم در دفتر، یک طرف دیگر ماجرا هم وجود دارد؛ فروشندهای که سرمایهاش در حسابهای باز مشتریان مانده است.صاحب یک فروشگاه محلی میگوید:«میدانی! ما هم زندگی داریم. نمیتوانیم همه خریدها را مدتدار کنیم. ولی بعضی مشتریها را سالهاست میشناسیم. میدانیم اگر امروز به آنها ندهیم، خرید خانهشان عقب میافتد.رویمان هم نمیشود آنها هم نیاز دارند.»
برای مغازهدار، هر خطی که در دفتر نوشته میشود، یعنی بخشی از نقدینگی که از چرخه کسبوکار خارج شده است.
در شرایطی که خود فروشندگان هم با افزایش هزینه اجاره، تامین کالا و کاهش قدرت خرید مردم مواجهاند، افزایش حسابهای باز میتواند فشار مضاعفی ایجاد کند.با این حال، بسیاری از آنها ترجیح میدهند بخشی از این ریسک را بپذیرند تا مشتری قدیمی خود را حفظ کنند.
اخبار مرتبط ببینید
خرید قسطی چگونه آرامش خانوادهها را تحت تأثیر قرار میدهد؟
خرید اقساطی بدون پیش پرداخت / فرصت یا زنگ خطر اقتصاد؟
واردات اسباببازی با تعرفه جدید / هزینهها افزایش پیدا میکند؟
دفترهای کوچک، روایت یک مسئله بزرگ
هیچ نظر! یکی از اولین.