سه سناریوی مهم برای اقتصاد ایران در سال 1405
اقتصاد ایران در حالی به روزهای پایانی سال 1404 نزدیک می شود که بسیاری از تحلیلگران این مقطع را یکی از تعیین کننده ترین دوره های اقتصادی سال های اخیر می دانند. مجموعه شاخص های کلان نشان می دهد اقتصاد کشور همچنان با چالش های ساختاری عمیق مواجه است و نشانه روشنی از خروج پایدار از وضعیت تورمی مشاهده نمی شود.
تورم بالا که طی سال های اخیر به یکی از مولفه های ثابت زندگی خانوارها و بنگاه های اقتصادی تبدیل شده، همچنان فشار سنگینی بر قدرت خرید مردم وارد می کند. همزمان رشد اقتصادی در سطحی پایین باقی مانده و سرمایه گذاری در بخش های تولیدی و زیرساختی نتوانسته موتور محرک اقتصاد را فعال کند.
بازارهای مالی و کالایی نیز در چنین فضایی با احتیاط حرکت می کنند. فعالان اقتصادی تصمیم گیری های خود را به تعویق می اندازند و فضای نااطمینانی سبب شده چشم انداز آینده اقتصاد بیش از هر زمان دیگری مبهم و مه آلود به نظر برسد.
بررسی داده های اقتصادی نشان می دهد ناترازی های انباشته، تورم ساختاری، محدودیت تجارت خارجی و افزایش هزینه های تولید همچنان مهم ترین موانع رشد اقتصادی محسوب می شوند. در عین حال نبود اصلاحات بنیادین در سیاست های مالی، پولی و ساختاری باعث شده ظرفیت های بالقوه اقتصاد ایران به طور کامل فعال نشود.
تثبیت تورم بالا و کاهش قدرت تصمیم گیری اقتصادی
سال 1404 در شرایطی به پایان می رسد که بسیاری از شاخص های اقتصادی نسبت به سال های گذشته بهبود معناداری را تجربه نکرده اند. سطح سرمایه گذاری همچنان پایین تر از نیاز واقعی اقتصاد است و فضای پیش بینی پذیری برای تولیدکنندگان و سرمایه گذاران محدود باقی مانده است.
این وضعیت موجب تثبیت انتظارات تورمی در سطح بالا شده است؛ موضوعی که اثر مستقیم بر رفتار اقتصادی خانوارها و بنگاه ها دارد. بسیاری از خانوارها خریدهای بزرگ خود را به تعویق می اندازند و بنگاه های اقتصادی نیز با احتیاط بیشتری وارد پروژه های جدید می شوند.
کارشناسان معتقدند زمانی که انتظارات تورمی مهار نشود، حتی سیاست های کوتاه مدت نیز اثرگذاری محدودی خواهند داشت، زیرا تصمیم گیری اقتصادی بر پایه نگرانی از افزایش آینده قیمت ها شکل می گیرد.
در چنین شرایطی، اقتصاد وارد چرخه ای فرسایشی می شود؛ چرخه ای که در آن تورم بالا، سرمایه گذاری پایین و رشد اقتصادی ضعیف یکدیگر را تقویت می کنند.
سه سناریوی مهم برای اقتصاد ایران در سال 1405
اکنون توجه تحلیلگران به سال 1405 معطوف شده است؛ سالی که می تواند ادامه مسیر فعلی اقتصاد باشد یا در صورت تغییر سیاست گذاری ها به نقطه ای برای اصلاحات تبدیل شود.
کامران ندری کارشناس اقتصادی معتقد است تصویر کلی اقتصاد در پایان سال 1404 چندان پیچیده نیست، زیرا شاخص های اصلی به وضوح وضعیت موجود را نشان می دهند. به گفته او، تورم همچنان بالا باقی مانده، رشد اقتصادی پایین است و اغلب متغیرهای کلان نشانه ای از ثبات پایدار ارائه نمی دهند.
او برای اقتصاد ایران در سال آینده سه سناریوی اصلی ترسیم می کند:
سناریوی بدبینانه:
در این حالت اقتصاد ممکن است وارد مرحله ابرتورم شود؛ وضعیتی که نرخ تورم می تواند به محدوده های بسیار بالا و حتی نزدیک یا بیش از 100 درصد برسد. افزایش شدید نقدینگی، کسری بودجه و تشدید بی ثباتی های اقتصادی می تواند زمینه ساز چنین شرایطی باشد.
سناریوی میانه:
ادامه وضعیت فعلی با تورم حدود 50 درصد محتمل ترین سناریو ارزیابی می شود. در این حالت اقتصاد بدون اصلاحات جدی، مسیر فرسایشی سال های اخیر را ادامه خواهد داد؛ رشدی محدود همراه با تورم مزمن.
سناریوی خوش بینانه:
کاهش نرخ تورم به زیر 30 درصد تنها در صورتی امکان پذیر است که تغییرات اساسی در سیاست گذاری اقتصادی، کنترل کسری بودجه، اصلاح نظام بانکی و بهبود شرایط خارجی رخ دهد. با این حال احتمال تحقق این سناریو در شرایط فعلی کمتر از سایر گزینه ها ارزیابی می شود.
نقش تحولات سیاسی و ریسک های خارجی
به باور ندری، متغیرهای سیاسی و ریسک های ژئوپلیتیک نقش تعیین کننده ای در آینده اقتصاد ایران دارند. تشدید تنش های منطقه ای یا محدودیت های بین المللی می تواند فشارهای تورمی را افزایش داده و اقتصاد را به سمت سناریوی بدبینانه سوق دهد.
در مقابل، کاهش تنش های سیاسی یا دستیابی به توافقات اقتصادی می تواند مسیر متفاوتی ایجاد کند و زمینه کاهش تورم و افزایش سرمایه گذاری را فراهم سازد.
با این حال بسیاری از تحلیلگران تاکید می کنند حتی در صورت بهبود شرایط خارجی، بدون اصلاحات داخلی پایدار، تغییر چشمگیر در روند اقتصاد دشوار خواهد بود.
اقتصاد در مسیر فرسایشی یا نقطه تغییر؟
جمع بندی ارزیابی ها نشان می دهد اقتصاد ایران در نقطه ای حساس قرار گرفته است. ادامه سیاست های فعلی به احتمال زیاد به تداوم تورم بالا و رشد اقتصادی ضعیف منجر خواهد شد.
در چنین شرایطی، فعال شدن موتورهای رشد نیازمند اصلاحات ساختاری در حوزه بودجه دولت، سیاست پولی، فضای کسب وکار و نظام سرمایه گذاری است. در غیر این صورت اقتصاد ممکن است همچنان در چرخه ای از نااطمینانی، تورم مزمن و کاهش قدرت خرید باقی بماند.
سال 1405 می تواند سال تثبیت روند فرسایشی اقتصاد یا نقطه آغاز اصلاحات باشد؛ انتخابی که بیش از هر زمان دیگری به تصمیم های سیاست گذاری وابسته است.
جمع بندی کوتاه
اقتصاد ایران در آستانه سال 1405 با سه مسیر احتمالی روبه روست؛ تداوم تورم بالا، ورود به ابرتورم یا کاهش تورم در صورت اصلاحات جدی. اما در شرایط فعلی، محتمل ترین سناریو ادامه وضعیت تورمی و رشد اقتصادی ضعیف ارزیابی می شود.
منبع: خبرآنلاین
هیچ نظر! یکی از اولین.