پشه‌ها این افراد را بیشتر نیش می‌زنند / دلیلش شما را شگفت‌زده می‌کند

احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که در یک جمع، فقط یک یا دو نفر مدام از نیش پشه‌ها شکایت کنند، درحالی‌که بقیه تقریباً هیچ گزشی را تجربه نکنند. این تفاوت تصادفی نیست. پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان داده‌اند پشه‌ها انسان‌ها را به‌طور اتفاقی انتخاب نمی‌کنند، بلکه با استفاده از مجموعه‌ای از سرنخ‌های زیستی، از بوی پوست و بازدم گرفته تا دمای بدن و حتی رنگ لباس، مناسب‌ترین میزبان را پیدا می‌کنند.

دانشمندان می‌گویند عامل واحدی مسئول این تفاوت نیست. در عوض، ترکیبی از ویژگی‌های ژنتیکی، شیمی بدن، میکروبیوم پوست و شرایط فیزیولوژیک تعیین می‌کند که فرد تا چه اندازه برای پشه‌ها جذاب باشد. برخی برآوردها نشان می‌دهد حدود ۲۰ درصد افراد به‌طور مداوم بیش از دیگران هدف نیش پشه‌ها قرار می‌گیرند.

فقط پشه‌های ماده از خون انسان تغذیه می‌کنند، زیرا برای تولید تخم به پروتئین موجود در خون نیاز دارند. آن‌ها برای یافتن قربانی، از چندین حس به‌طور هم‌زمان استفاده می‌کنند.

در فاصله‌های دور، مهم‌ترین نشانه برای پشه‌ها دی‌اکسیدکربنی است که هنگام بازدم آزاد می‌کنیم. این گاز مانند چراغ راهنما عمل می‌کند و رفتار جست‌وجوی میزبان را در پشه فعال می‌سازد. به همین دلیل، بزرگسالان معمولاً بیش از کودکان نیش می‌خورند، زیرا دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید می‌کنند.

وقتی پشه نزدیک‌تر می‌شود، نقش بوی بدن، گرمای پوست، رطوبت، تعریق و در نهایت حتی رنگی که پوشیده‌ایم پررنگ‌تر می‌شود. در واقع، انتخاب نهایی قربانی نتیجه ترکیب همه این سیگنال‌ها است.

در سال‌های اخیر، پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده جذابیت افراد برای پشه‌ها، بوی منحصربه‌فرد پوست آن‌ها است.

هر انسان صدها ترکیب آلی فرار از سطح پوست خود آزاد می‌کند. این ترکیبات از تجزیه چربی‌ها، اسیدهای چرب، پروتئین‌ها و مواد موجود در عرق به‌وسیله باکتری‌های ساکن پوست ایجاد می‌شوند. پشه‌ها توانایی فوق‌العاده‌ای در تشخیص این بوها دارند و می‌توانند تفاوت میان افراد مختلف را به‌خوبی تشخیص دهند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این زمینه، پژوهشی بود که چند سال پیش روی ۶۴ داوطلب انجام شد. پژوهشگران از شرکت‌کنندگان خواستند چند ساعت آستین‌های نایلونی مخصوصی را روی دست خود بپوشند تا بوی طبیعی پوست در آن‌ها جمع شود. سپس پشه‌های ماده میان نمونه‌های مختلف حق انتخاب داشتند.

نتیجه شگفت‌انگیز بود. بعضی افراد تا بیش از ۱۰۰ برابر بیشتر از دیگران برای پشه‌ها جذاب بودند و این تفاوت حتی پس از گذشت چند ماه نیز تقریباً بدون تغییر باقی ماند.

پوست انسان محل زندگی میلیاردها باکتری است. این میکروارگانیسم‌ها هنگام تجزیه مواد موجود در عرق و چربی پوست، ترکیبات بوداری تولید می‌کنند که برای پشه‌ها اهمیت زیادی دارد.

بررسی‌ها نشان داده است افرادی که تنوع باکتریایی بیشتری روی پوست خود دارند، معمولاً کمتر برای پشه‌ها جذاب هستند. در مقابل، فراوانی زیاد چند گونه خاص از باکتری‌ها می‌تواند تولید بوهایی را افزایش دهد که پشه‌ها آن‌ها را راحت‌تر تشخیص می‌دهند. به همین دلیل است که بخش‌هایی مانند مچ پا و کف پا که تراکم باکتری‌های تولیدکننده بو در آن‌ها بیشتر است، اغلب بیش از سایر قسمت‌های بدن نیش می‌خورند.

یکی از قدیمی‌ترین باورها این است که پشه‌ها افراد دارای گروه خونی O را بیشتر دوست دارند. برخی مطالعات آزمایشگاهی واقعاً چنین نتیجه‌ای را نشان داده‌اند. در این آزمایش‌ها، پشه‌ها تقریباً دو برابر بیشتر به افراد دارای گروه خونی O نسبت به گروه A جذب شدند و گروه B نیز در جایگاهی میان این دو قرار گرفت.

بااین‌حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که گروه خونی تنها یکی از عوامل متعدد است و تأثیر آن احتمالاً بسیار کمتر از بوی پوست، ترکیبات شیمیایی بدن یا میزان تولید دی‌اکسیدکربن است. بنابراین داشتن گروه خونی O به‌تنهایی به این معنا نیست که حتماً بیش از دیگران نیش خواهید خورد.

پس از فعالیت بدنی، بدن دی‌اکسیدکربن بیشتری تولید می‌کند، دمای پوست بالا می‌رود و مقدار بیشتری عرق ترشح می‌شود. عرق نیز حاوی موادی مانند اسید لاکتیک و آمونیاک است که پشه‌ها نسبت به آن‌ها حساس هستند. به همین دلیل، هنگام ورزش یا بلافاصله پس از آن، احتمال جذب پشه‌ها افزایش پیدا می‌کند.

مطالعات نشان داده‌اند که زنان باردار، به‌ویژه در برابر برخی گونه‌های ناقل مالاریا، تقریباً دو برابر بیشتر از سایر زنان نیش می‌خورند. بارداری باعث افزایش سوخت‌وساز بدن، تولید گرمای بیشتر و افزایش حجم تنفس می‌شود. در نتیجه، زنان باردار هم دی‌اکسیدکربن بیشتری بازدم می‌کنند و هم دمای بدنشان اندکی بالاتر است؛ دو عاملی که پشه‌ها به‌خوبی آن‌ها را تشخیص می‌دهند.

شاید عجیب به نظر برسد، اما پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برخی گونه‌های پشه از بینایی نیز برای یافتن میزبان استفاده می‌کنند. پس از اینکه پشه با کمک بوی بدن و دی‌اکسیدکربن به انسان نزدیک شد، رنگ لباس می‌تواند در انتخاب نهایی نقش داشته باشد. رنگ‌هایی مانند مشکی، قرمز، نارنجی و فیروزه‌ای بیشتر توجه پشه‌ها را جلب می‌کنند، درحالی‌که رنگ‌های سفید، سبز، آبی و بنفش جذابیت کمتری دارند.

در میان عوامل مرتبط با رژیم غذایی، نوشیدن الکل تنها موردی است که تاکنون شواهد علمی نسبتاً محکمی درباره آن به دست آمده است. پژوهشی در سال ۲۰۰۲ منتشر شد، حاکی از آن بود که نوشیدن فقط ۳۵۰ میلی‌لیتر آبجو می‌تواند تعداد دفعات فرود آمدن پشه‌ها روی بدن افراد را به‌طور معناداری افزایش دهد. نکته جالب این بود که این افزایش با تغییر دمای پوست، میزان تعریق یا غلظت اتانول موجود در عرق توضیح داده نمی‌شد و بنابراین پژوهشگران نتیجه گرفتند که احتمالاً تغییرات پیچیده‌تری در فیزیولوژی یا بوی بدن پس از مصرف الکل، عامل این پدیده است.