نه ایران ماند، نه اروپا وفا کرد؛ حالا چین و روسیه هم میروند؟
با نزدیک شدن به پایان مهلت حقوقی استفاده اروپا از مکانیسم ماشه علیه ایران، بهنظر میرسد تنشها در پرونده هستهای تهران وارد فاز تازهای شده است. تجربه برجام، اگرچه در آغاز با امید به تعامل با جامعه جهانی شکل گرفت، اما با خروج آمریکا به نقطهای رسید که امروز حتی باقی ماندن اروپا در توافق نیز بیش از آنکه مزیت باشد، به ابزاری برای فشار بدل شده است.
بر اساس مفاد برجام، ایران در صورت نارضایتی از عدم اجرای تعهدات طرف مقابل، میتواند اجرای تعهدات خود را متوقف کند. در مقابل، طرف غربی نیز مکانیسم ماشه را با هدف بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت فعال میداند. این بندها زمانی قرار بود ضامن تعادل و پایداری توافق باشند، اما اکنون بیشتر به ابزارهای تهدید و فشار تبدیل شدهاند.
🔹 پایان مهر؛ پایان مهلت حقوقی اروپا
طبق تقویم رسمی، حق استفاده از مکانیسم ماشه تا ۲۷ مهرماه ۱۴۰۴ برای اعضای برجام پابرجاست. اما چون فرایند اجرایی آن حدود ۷۵ روز طول میکشد، اروپاییها باید حداکثر تا ۱۴ مرداد شکایت رسمی خود را به ثبت برسانند. این موضوع اهمیت هفتههای پیشرو را دوچندان کرده است.
🔹 تهدید ایران یا بازی حقوقی؟
مقامات ایرانی بارها هشدار دادهاند که فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی اروپا، تبعاتی معادل اقدام نظامی دارد. وزیر امور خارجه نیز در گفتوگو با لوموند صراحتاً این موضوع را «پایان نقش اروپا» در پرونده هستهای ایران توصیف کرده است. بنابراین، سوال جدی اینجاست: چگونه میتوان با اقدامی حسابشده، اروپا را از پیشبرد این مسیر بازداشت؟
🔹 طرحی برای بیاثر کردن ماشه
نویسندگان این تحلیل معتقدند اکنون و پس از حملات آمریکا و اسرائیل به سه سایت هستهای تحت نظارت آژانس، فرصت حقوقی-سیاسی تازهای برای ایران ایجاد شده است. اگر روسیه و چین خروج رسمی خود از برجام را اعلام کنند و این موضوع را در شورای امنیت به رسمیت بشناسانند، امکان استفاده اروپا از مکانیسم ماشه بهشدت تضعیف میشود؛ چرا که حق وتوی این دو کشور میتواند روند بازگشت تحریمها را متوقف کند.
🔹 پیشنهادهای عملیاتی
در این مسیر چند اقدام کلیدی باید در دستور کار فوری قرار گیرد:
-
رایزنی فوری و فشرده با مقامات روسیه و سپس چین برای همراهی رسمی با این ابتکار.
-
جلب حمایت کشورهای غیردائم شورای امنیت مانند پاکستان، سیرالئون، کره جنوبی و سایر اعضا.
-
بهرهگیری از ظرفیت مجموعههایی مثل بریکس، سازمان همکاری اسلامی و جنبش عدم تعهد برای اعلام حمایت از رویکرد چین و روسیه.
-
ارسال پیام روشن به اروپا: در صورت پیگیری ماشه، نه تنها بازگشت تحریمها مشروعیت ندارد، بلکه با مخالفت حقوقی و سیاسی گسترده مواجه خواهد شد.
🔹 در نهایت…
اگرچه فعلاً «مکانیسم ماشه» در مرکز میدان دیپلماسی قرار دارد، اما واقعیت این است که نتیجه نهایی پرونده هستهای ایران، بیش از هر چیز به مذاکرات با آمریکا و تحولات امنیتی منطقه گره خورده است. با این حال، نباید از بیاثر کردن یا تضعیف ابزارهای حقوقی اروپا غافل شد. «برجام مرده» اگر نفعی برای ایران ندارد، نباید به ابزاری برای فشار علیه آن تبدیل شود.
هیچ نظر! یکی از اولین.