شیر و پنیر، قربانی گرانی | لبنیات دیگر خوراک لوکس شدند

به گزارش خبرمحور به نقل از فرارو، آمار رسمی وزارت بهداشت نشان می‌دهد حدود ۳۵ درصد از مرگ‌ومیر سالانه ایرانیان به نحوی با مشکلات تغذیه‌ای مرتبط است. کاهش مصرف گوشت، میوه، سبزی و لبنیات باعث کمبود پروتئین، امگا۳، فیبر و مواد معدنی در بدن می‌شود.

اما از میان تمام این موارد، حذف لبنیات بیشترین اثر را دارد؛ چراکه لبنیات منبع مستقیم کلسیم، ویتامین D و فسفر است. نبود آن در رژیم غذایی به‌ویژه برای کودکان و سالمندان به معنای افزایش بیماری‌های استخوانی و ضعف سیستم ایمنی است.

از «نان و پنیر» تا «نان خالی»

لبنیات همیشه بخشی از فرهنگ غذایی ایرانی بوده است. ضرب‌المثل معروف «یک لقمه نان و پنیر دور هم» نه فقط یادآور سادگی، بلکه نشانه هویت غذایی ایرانی‌هاست.

اما اکنون حتی همین غذای ساده برای بسیاری از خانواده‌ها دست‌نیافتنی شده است. بر اساس گزارش میدانی، بسیاری از خانوارها صبحانه را حذف کرده‌اند یا لبنیات را به وعده‌های دیگر منتقل کرده‌اند تا مصرفشان کمتر شود.
یک راننده تاکسی می‌گوید:

• «دیگر حتی پنیر هم نمی‌خریم. صبح‌ها نان خالی می‌خوریم یا چای با قند. پنیر کیلویی ۷۰۰ هزار تومان شده، ما چطور بخریم؟»

 آمار نگران‌کننده؛ سرانه مصرف لبنیات نصف شد

طبق آمار رسمی، سرانه مصرف لبنیات در ایران از ۱۳۰ کیلوگرم در سال ۱۳۸۹ به حدود ۷۰ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده است.

در حالی‌که میانگین جهانی بیش از ۲۵۰ کیلوگرم است.
برخی منابع صنعتی حتی رقم مصرف در ایران را زیر ۵۰ کیلوگرم عنوان می‌کنند.

این کاهش در بازه‌ای کمتر از ۱۵ سال رخ داده و زنگ خطر جدی برای سلامت جامعه است.

چرا لبنیات گران شد؟

افزایش قیمت شیر و فرآورده‌های لبنی ترکیبی از چند عامل ساختاری و سیاستی است:

به گفته احسان ظفری، رئیس هیأت‌مدیره اتحادیه فرآورده‌های لبنی:

• «تنها افزایش حقوق سالی یک‌بار اتفاق می‌افتد، اما بقیه هزینه‌ها هر ماه تغییر می‌کند. وقتی نهاده با نرخ آزاد تهیه می‌شود، تولیدکننده مجبور است قیمت را بالا ببرد.»

لبنیات در سبد خانوار نیست

مشاهدات میدانی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای نشان می‌دهد مصرف‌کنندگان لبنیات را به اولویت‌های پایینی خرید خود منتقل کرده‌اند.
مدیر یکی از فروشگاه‌ها می‌گوید:

• «تنها زمانی مردم لبنیات می‌خرند که کالابرگ می‌گیرند. در سبد خرید بیشتر مشتریان، برنج و مواد شوینده هست، نه شیر و ماست.»

در واقع، وقتی درآمد ماهانه صرف اجاره، آموزش و اقلام اساسی می‌شود، محصولات لبنی اولین گزینه حذف از سبد غذایی هستند.
این روند در دهک‌های پایین درآمدی بسیار شدیدتر است و کارشناسان از آن به‌عنوان «سقوط تغذیه‌ای خاموش» یاد می‌کنند.

پیامدهای حذف لبنیات؛ از پوکی استخوان تا کوتاه‌قدی کودکان

لبنیات منبع غنی از مواد حیاتی است و حذف آن از رژیم غذایی عوارض متعددی دارد:

به گفته وزارت بهداشت، یکی از دلایل اصلی کوتاه‌قدی در استان‌های محروم، پایین بودن مصرف لبنیات و کلسیم است.
همچنین طبق آمار رسمی، سالانه ۱۲۰ هزار ایرانی به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر اثر مشکلات تغذیه‌ای (از جمله حذف لبنیات) جان خود را از دست می‌دهند.

راهکارها و سیاست‌های ناکافی

طرح توزیع شیر رایگان در مدارس از جمله برنامه‌های حمایتی دولت چهاردهم بوده است، اما بنا به گفته مقامات وزارت بهداشت، به دلیل کمبود بودجه، تنها در مناطق محروم اجرا می‌شود.
رئیس دبیرخانه شورای عالی سلامت کشور تأکید کرده است:

• «وقتی بودجه کافی نباشد، نمی‌توان همه جمعیت هدف را پوشش داد.»

در چنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان خواهان اجرای یارانه هدفمند لبنیات هستند تا خانوارهای کم‌درآمد بتوانند حداقل نیاز ماهانه خود به لبنیات را تأمین کنند.

جمع‌بندی

لبنیات فقط یک خوراکی نیست؛ پایه سلامت نسل آینده ایران است. حذف آن از سفره مردم یعنی کاهش کیفیت استخوان، رشد و ایمنی جامعه.

در حالی که کشورهای توسعه‌یافته یارانه ویژه برای محصولات لبنی پرداخت می‌کنند، در ایران این کالا در حال تبدیل شدن به یک خوراکی لوکس است.

اگر روند فعلی ادامه یابد، در سال‌های آینده نه‌تنها بیماری‌های استخوانی افزایش می‌یابد، بلکه جامعه با بحران رشد، ضعف جسمی و کاهش بهره‌وری انسانی روبه‌رو خواهد شد.