هشدار جدي؛ آلودگي هواي تهران از کنترل خارج شد

به گزارش خبرمحور به نقل از دنیای اقتصاد، تهران اين روزها در ميان انبوهي از مه دود، ذرات معلق و آلاينده هاي سمي دست و پا ميزند؛ وضعيتي که بسياري از کارشناسان آن را خطرناک ترين وضعيت آلودگي هوا در سالهاي اخير توصيف ميکنند. همزماني افزايش غلظت ذرات PM25 و جهش دوباره SO2 پايتخت را وارد مرحله بحران کرده و شاخص کيفيت هوا به وضعي رسيده که سلامت همه گروهها، از کودکان تا سالمندان و از کارگران تا کارمندان، را تهديد ميکند.

با اين حال آنچه شهروندان را بيشتر نگران کرده، تاخيرهاي پي در پي کارگروه اضطرار آلودگي هوا و کم نمايي در شاخص اعلامي دستگاههاي سنجش آلودگي است؛ مساله اي که باعث شده بسياري از مردم داده هاي رسمي را غيرواقعي بدانند.

براساس گزارشهاي رسمي، تهران در ۶۲ روز نخست پاييز امسال تنها ۱۹ روز هواي قابل قبول داشته و ۴۳ روز در وضعيت ناسالم قرار گرفته است؛ اين عدد، رکوردي جديد و هشداردهنده در دهه اخير محسوب ميشود. در مقايسه، سال گذشته در همين بازه زماني تنها ۱۷ روز هواي آلوده ثبت شده بود.

آلودگي هواي تهران چگونه وارد فاز بحراني شد؟

افزايش شديد ذرات PM25 که به عنوان خطرناک ترين نوع آلودگي شناخته ميشود، مهمترين عامل تشديد بحران روزهاي اخير بوده است. اين ذرات بسيار ريز ميتوانند وارد عمق ريه و حتي جريان خون شوند و خطر بروز بيماريهاي قلبي، تنفسي و سرطان را افزايش دهند.

اما اين بار بحران تنها به PM25 محدود نماند؛ در روزهاي پاياني آبان و ابتداي آذر، مقادير SO2 (دي اکسيد گوگرد) نيز به شکل نگران کننده اي افزايش يافت.

SO2 عمدتا از مازوت سوزي پالايشگاه ها، نيروگاهها و استفاده از گازوييل با کيفيت پايين منتشر ميشود و افزايش آن يکي از دلايل اصلي تشکيل مه دود ضخيم بر فراز تهران بود.

طبق داده هاي رسمي:

• شاخص SO2 در ۳۰ آبان: 40 واحد

• ۱ آذر: 31 واحد

• ۲ آذر: 47 واحد

اين درحالي است که در ماههاي قبل معمولاً در محدوده ۱۵ تا ۱۷ واحد نوسان داشت. اين جهش ناگهاني باعث شد کارشناسان زنگ خطر را جدي تر از هميشه به صدا درآورند.

چرا شهروندان به داده هاي رسمي اعتماد ندارند؟

يکي از مهمترين چالشهاي اين روزهاي پايتخت، اختلاف در اعداد اعلامي ميان ايستگاه هاي سنجش آلودگي هوا است. بسياري از مردم ميگويند وضعيتي که با چشم ميبينند، با اعدادي که اعلام ميشود همخواني ندارد.

کارشناسان سه عامل اصلي را براي اين کم نمايي مطرح ميکنند:

۱. نبود تجهيزات کامل در تمام ايستگاه ها

هر آلاینده نياز به دستگاه ويژه خود دارد. بسياري از ايستگاه هاي سنجش در تهران همه تجهيزات را ندارند. براي مثال ممکن است دستگاه سنجش ازن يا SO2 در يک ايستگاه نصب نشده يا موقتا از مدار خارج شده باشد.

۲. خرابي يا نقص در دستگاه ها

برخي دستگاه ها در حال تعمير هستند اما همچنان داده هاي قبلي يا ناقص را به شبکه مخابره ميکنند. اين موضوع باعث اختلاف ميان چند ايستگاه نزديک به هم و در نتيجه کاهش دقت شاخص ميشود.

۳. عدم کاليبراسيون دقيق

اگر دستگاهها در بازه هاي زماني مشخص تنظيم و کاليبره نشوند، مقادير اعلامي دقت واقعي را ندارند.
به گفته کارشناسان، چنين وضعيتي باعث ميشود شاخص واقعي آلودگي کمتر از حد واقعي اعلام شود و اين موضوع به طور مستقيم سلامت مردم را تهديد ميکند.

حسين شهيدزاده، مديرعامل اسبق شرکت کنترل کيفيت هوا، در توضيح اين مسئله ميگويد شاخص نهايي شهر بايد بالاترين عدد روزانه ميان تمام ايستگاهها باشد، نه بالاترين عدد لحظه اي؛ موضوعي که در نظر گرفته نشدن آن ميتواند بر تصميم گيري هاي اضطراري اثر بگذارد.

تاخيرهاي خطرناک کارگروه اضطرار؛ چرا تصميمات دير اعلام ميشوند؟

درحالي که سازمان هواشناسي از چند روز قبل تشديد آلودگي را پيش بيني کرده بود، تصميم درباره تعطيلات و اجراي طرح زوج و فرد از درب منزل تنها چند ساعت مانده به شروع هفته اعلام شد؛ تصميمي که باعث سردرگمي شهروندان و مشکلات برنامه ريزي براي خانواده ها شد.

اجراي ناگهاني طرحهايي مانند:

• زوج و فرد از درب منزل

• تعطیلي مهدکودک ها

• تعطیلي پيش دبستاني ها

بدون اطلاع رساني به موقع، باعث شد بسياري از خانواده ها و کارمندان در نخستين روز هفته با چالش جدي مواجه شوند. کارشناسان معتقدند تصميمات اضطراري بايد حداقل ۲۴ ساعت زودتر اعلام شوند تا بتوانند اثر واقعي بر سلامت مردم داشته باشند.

افزايش ذرات آلاینده؛ تهديدي جدي براي سلامت عمومي

بر اساس داده هاي پزشکي، آلودگي شديد هوا ميتواند باعث:

• تشديد حملات آسم

• کاهش عملکرد ريه

• حملات قلبي

• التهاب ريوي

• تضعيف سيستم ايمني

• افزايش مرگ و مير زودرس

شود.

در تهران، طبق آمار رسمي، سالانه هزاران نفر به دليل عوارض ناشي از آلودگي هوا جان خود را از دست ميدهند. ذرات PM25 خطرناک ترين عامل مرگ زودرس ناشي از آلودگي هوا شناخته ميشود.

چرا بحران امسال شديدتر از سالهاي قبل است؟

تحليل داده هاي سالهاي اخير نشان ميدهد ميانگين شاخص آلودگي هواي تهران در پاييز امسال به ۱۱۱ واحد رسيده؛ درحالي که:

• پاييز ۱۴۰۳: شاخص ۹۳

• پاييز ۱۴۰۲: شاخص ۹۰

• پاييز ۱۴۰۱: شاخص ۹۹

• پاييز ۱۴۰۰: شاخص ۹۶

بوده است.

اين اعداد به روشني نشان ميدهد که تهران وارد آلوده ترين پاييز دهه اخير شده است.

علل افزايش شدت بحران امسال:

• افزايش مصرف مازوت در پالايشگاه ها

• کاهش کيفيت گازوييل

• وارونگي دماي شديد

• افزايش تردد خودروها

• ضعف اجراي طرح هاي کنترلي

• عدم نوسازي ناوگان حمل و نقل فرسوده

جمع بندي

تهران در ميان شديدترين موج آلودگي هواي يک دهه گذشته گرفتار شده و همزماني جهش ذرات PM25 و SO2 پايتخت را وارد شرايط بحران کرده است. از سوي ديگر کم نمايي شاخص در برخي ايستگاهها و تصميمات ديرهنگام کارگروه اضطرار، نگراني مردم را دوچندان کرده است. کارشناسان معتقدند ادامه اين وضعيت بدون اصلاح ساختاري و تصميمات به موقع، سلامت ميليونها شهروند تهراني را در معرض خطر جدي قرار خواهد داد.