آخرین چنار سبزه میدان تهران چه سرنوشتی داشت؟

به گزارش خبرمحور به نقل از عصر ایران، سبزه میدان، که در ابتدا به نام «سبزی میدان» شناخته می‌شد، یکی از مهم‌ترین میدان‌های تهران از دوران قاجار تا اوایل دوره پهلوی بود. این میدان به دلیل فروش انواع سبزیجات و سرسبزی بی‌نظیرش این نام را گرفته بود. بعدها با گسترش بازار و ساخت بناهای اطراف، سبزه میدان به شکل واقعی یک میدان در آمد؛ محوطه‌ای وسیع با چهار دروازه و ساختمان‌هایی دو طبقه در چهار طرف که طبقه زیرین آن به حجره‌های دکانداران و عطارها اختصاص یافته و طبقه فوقانی محل فعالیت تجار بود.

بنای این میدان و حجره‌ها به شکل مدرسه طلاب ساخته شده بود و درختان فراوانی مانند چنار، نارون و اقاقیا سایه و صفای تابستان‌های سبزه میدان را تامین می‌کردند. در وسط میدان حوضی قرار داشت که علاوه بر زیبایی، مرکز تجمع مردم و فعالیت‌های تجاری نیز محسوب می‌شد.

محبوبیت و مراقبت از درختان قدیمی

چنارهای سبزه میدان از کهن‌ترین و بهترین درختان منطقه بودند و ساکنان و کسبه محل با دقت از آن‌ها محافظت می‌کردند. با تاسیس بلدیه تهران، هر شهرداری بخشی از درختان را برای سوخت زمستان یا هیزم آشپزخانه می‌برید و حتی برخی را می‌فروخت. این روند باعث شد در طول دهه‌ها، تعداد درختان میدان کاهش یابد و هر درخت باقی‌مانده اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

سرنوشت تلخ آخرین چنار سبزه میدان

آخرین چنار موجود در میدان، چناری خوش‌قد و قامت بود که در مرکز سبزه میدان قرار داشت. در دوره رضاخان و به دستور کریم آقا بوذرجمهری، شهردار وقت، نیمه اول این درخت در یک سال و نیمه دوم آن دو سال بعد قطع شد.

یکی از نکات جالب این حادثه، واکنش مردم و کسبه محل بود. ساکنان با مشاهده اره کنار درخت، از احتمال قطع آن مطلع شدند و به حضور شهردار آمدند. آن‌ها با استناد به یک بیت از نظامی گنجوی هشدار دادند:

• درخت‌افکن بوَد کم‌زندگانی
  به درویشی کشد نخجیر‌بانی

به معنای اینکه هر کس درختان را قطع کند عمرش کوتاه و سرنوشتش فقیرانه خواهد بود.

این هشدار باعث شد کریم آقا ابتدا از قطع درخت منصرف شود، اما پس از مدتی تصمیم گرفت نیمه اول آن را قطع کند و سپس بقیه درخت را نیز بریده و به سرنوشت تلخ درختان دیگر دچار سازد.

تأثیر تاریخی و فرهنگی سبزه میدان

سبزه میدان نه تنها مرکز خرید و فروش سبزی و محصولات کشاورزی بود، بلکه مکانی فرهنگی و تاریخی نیز محسوب می‌شد. درختان آن به نمادی از حیات و پیوند انسان با طبیعت تبدیل شده بودند. قطع آخرین چنار، نمادی از تغییرات سریع شهری و اهمیت حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی بود.

این میدان و حوادث پیرامون آن نشان می‌دهد که چگونه تغییرات مدیریت شهری و تصمیمات مقامات می‌تواند به زیستگاه‌های شهری آسیب برساند و خاطرات تاریخی و فرهنگی را تهدید کند. سبزه میدان، با حوض‌ها، حجره‌ها و درختانش، روزگاری مرکز زندگی اجتماعی و اقتصادی تهران به شمار می‌رفت، اما با گذشت زمان، تغییرات شهری و تصمیمات شهرداری موجب شد تا این میراث ارزشمند دچار تحول و از دست رفتن بخش‌هایی از هویت خود شود.

جمع‌بندی کوتاه

سبزه میدان تهران، از دوران قاجار تا رضاخان، شاهد زندگی شهری و فعالیت‌های اقتصادی بسیاری بود. آخرین چنار میدان، به دستور شهردار وقت قطع شد و این حادثه تلخ، بخشی از تاریخ تغییرات شهری و سرنوشت میراث طبیعی تهران را رقم زد. امروز سبزه میدان یادآور اهمیت حفاظت از تاریخ و طبیعت در قلب شهر است.