آینده بورس ایران پس از فعال شدن مکانیسم ماشه
فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت احتمالی تحریمهای چندجانبه، بار دیگر بازار سرمایه ایران را در کانون توجه فعالان اقتصادی قرار داده است. سیاوش وکیلی، معاون اجرایی کانون نهادهای سرمایهگذاری ایران، در یادداشتی در روزنامه دنیای اقتصاد با اشاره به شرایط جدید، آینده بورس را در قالب سه سناریوی اصلی مورد بررسی قرار داده و تأکید کرده است که رفتار نقدینگی و انتظارات تورمی نقش کلیدی در مسیر پیش روی بازار ایفا خواهند کرد.
به گفته او، نخستین واکنش بازارها به تحولات سیاسی، روانی است و نه مبتنی بر بنیادهای اقتصادی. همین موضوع باعث شده است که در کوتاهمدت، بازار سرمایه با موج خروج نقدینگی حقیقیها و تشکیل صفهای فروش مواجه شود؛ رفتاری که میتواند شاخص کل را تحت فشار نزولی قرار دهد.
تأثیر تحریم ها بر انتظارات و نرخ ارز
اجرایی شدن مکانیسم ماشه، به معنای افزایش محدودیتهای مالی و تجاری، در کوتاهمدت انتظارات تورمی را تشدید خواهد کرد. رشد نرخ ارز به عنوان نخستین نشانه این محدودیتها، موجب افزایش تقاضا برای سهام شرکتهای صادراتمحور میشود. اما از سوی دیگر، فشار روانی ناشی از نااطمینانیهای سیاسی سبب میشود که این اثر مثبت نتواند بهطور کامل بر فشار فروش غلبه کند.
رفتار هیجانی سرمایهگذاران حقیقی
وکیلی معتقد است که سرمایهگذاران حقیقی به دلیل ضعف تحلیل بنیادی، معمولاً تصمیمهای هیجانی میگیرند. خروج سریع نقدینگی آنها در مواجهه با اخبار سیاسی منفی، یکی از عوامل اصلی شکلگیری صفهای فروش و افتهای شدید بازار است. در مقابل، بازیگران حقوقی و صندوقهای سرمایهگذاری میتوانند با مدیریت نقدینگی و خریدهای هدفمند، نقش متعادلکنندهای در چنین شرایطی داشته باشند.
چشم انداز میان مدت و بلندمدت
در بازه زمانی میانمدت و بلندمدت، تحریمها علاوه بر کاهش صادرات نفت و فرآوردههای غیرنفتی، هزینههای مبادلاتی را افزایش داده و دسترسی بنگاهها به فناوری و منابع مالی خارجی را محدود خواهند کرد. این عوامل سودآوری واقعی شرکتها را کاهش میدهد. حتی در صورت جهش نرخ ارز، الزام به تخفیفهای صادراتی و کاهش حجم فروش میتواند اثر مثبت رشد ارز را خنثی کند.
با این حال، باید توجه داشت که اقتصاد ایران درگیر تورم مزمن و رشد پایدار نقدینگی است. در چنین فضایی، افزایش نرخ ارز باعث رشد اسمی ارزش داراییها و درآمدهای دلاری خواهد شد و میتواند در بلندمدت به رشد شاخص کل منجر شود؛ به شرط آنکه تنشهای سیاسی و نظامی وارد فاز حاد نشوند.
نقش سیاستگذار و ابزارهای ناظر
انتظار عمومی این است که سازمان بورس و سیاستگذاران بازار سرمایه بتوانند بین ثباتبخشی و احترام به سازوکار طبیعی بازار تعادل برقرار کنند. در گذشته ابزارهایی همچون محدودیت دامنه نوسان یا توقف موقت نمادها برای کنترل هیجانات به کار گرفته شده است. با این حال، این ابزارها همیشه موثر نبودهاند و گاهی حتی انتظارات منفی را تشدید کردهاند. بنابراین، کارآمدی سیاستها به شرایط بازار و هماهنگی میان نهادهای اقتصادی وابسته است.
سه سناریوی پیش روی بورس
-
سناریوی بدبینانه: اگر تحریمها شدید باشند و صادرات بهطور جدی محدود شود، اثر مثبت نرخ ارز بر سودآوری شرکتها کمرنگ خواهد شد. بازار در این حالت بیشتر بازتابدهنده افزایش اسمی ارزش داراییها در اثر تورم خواهد بود تا رشد واقعی.
-
سناریوی میانه: در صورتی که تحریمها اعمال شوند اما مسیرهای غیررسمی تجارت همچنان فعال بمانند، بخشی از صادرات حفظ میشود. جهش ارزی در این حالت میتواند در صورتهای مالی شرکتهای صادراتمحور اثر بگذارد و گرایش کلی بازار با وجود نوسانات، صعودی باشد.
-
سناریوی خوشبینانه: اگر فشار تحریمها کمتر از انتظار باشد یا توافقات سیاسی محدود حاصل شود، صادرات در سطح قابل قبولی باقی خواهد ماند. در این شرایط، بازار سهام ترکیبی از ثبات نسبی و رشد تدریجی نرخ ارز را تجربه میکند و مسیر متعادلتری خواهد داشت.
جهت حرکت نقدینگی
در کوتاهمدت، نقدینگی تمایل دارد به سمت بازارهای سریعالتأثیر همچون ارز و طلا برود. این بازارها به دلیل نقدشوندگی بالا و واکنش فوری به نااطمینانیها جذابیت بیشتری دارند. بازار مسکن نیز میتواند مقصد بخشی از سرمایهها باشد اما نیاز به سرمایه اولیه زیاد و نقدشوندگی پایینتر، مانع از ورود گسترده نقدینگی به این بخش میشود.
در بلندمدت، با توجه به رشد پایدار نقدینگی و تورم ساختاری، بازار سرمایه همچنان گزینهای جدی برای جذب سرمایهها خواهد بود. بهویژه صنایع صادراتمحور و کالاهای پایه میتوانند در نقش سپر تورمی عمل کنند.
برخلاف دورههای گذشته که افزایش نرخ ارز به رشد تقاضا برای سهام شرکتهای صادراتی منجر میشد، امروز ریسک سیاسی آنقدر بالاست که حتی جهش ارز نیز نمیتواند اطمینان سرمایهگذاران را تضمین کند. کاهش حجم معاملات در هفتههای اخیر گواهی بر این وضعیت است؛ شرایطی که نشان میدهد بازار سرمایه ایران در مقطع کنونی از جذابیت کافی برای سرمایهگذاران برخوردار نیست.
جمع بندی کوتاه
بازار سرمایه ایران در آستانه فعال شدن مکانیسم ماشه با سه سناریوی متفاوت روبهروست: از فشار شدید تحریمها و خروج نقدینگی تا ثبات نسبی در صورت توافقات محدود سیاسی. هرچند در کوتاهمدت ارز و طلا مقصد اصلی سرمایهها خواهند بود، اما در بلندمدت، بورس همچنان ظرفیت جذب بخشی از نقدینگی و ایفای نقش سپر تورمی را دارد. آینده این بازار بیش از هر چیز به شدت تحریمها و نحوه واکنش سیاستگذاران وابسته خواهد بود./اقتصادنیوز
هیچ نظر! یکی از اولین.