اختلاف دولت و مجلس بر سر کالابرگ الکترونیکی

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در جلسه علنی امروز یکشنبه بار دیگر نسبت به عدم اجرای کامل کالابرگ الکترونیکی اعتراض کرد. او با اشاره به افزایش قیمت مرغ، سیاست‌های فعلی دولت را ناکارآمد دانست و گفت: «راه‌حل این مشکل روشن است؛ اجرای کالابرگ به شیوه‌ای که قیمت کالا برای مصرف‌کننده ثابت بماند.»

این سخنان یادآور فلسفه اولیه کالابرگ در سال ۱۴۰۱ است؛ زمانی که دولت و مجلس هم‌زمان با حذف ارز ترجیحی ۴۲۰۰ تومانی، برای مهار تورم کالاهای اساسی به دنبال یک سازوکار جایگزین بودند.

فلسفه اولیه کالابرگ

طبق قانون بودجه ۱۴۰۱، کالابرگ قرار بود قیمت ۱۰ قلم کالای اساسی از جمله مرغ، تخم‌مرغ، روغن و لبنیات را در طول سال ثابت نگه دارد. خانوارها می‌توانستند با اعتبار کالابرگ، این کالاها را با نرخ ثابت خریداری کنند و در برابر نوسانات تورمی مصون بمانند.

اما این طرح هیچ‌گاه در سطح ملی اجرا نشد. سال ۱۴۰۲ تنها در چند استان به‌صورت آزمایشی پیاده‌سازی شد و به دلیل مشکلات اجرایی و مالی ادامه پیدا نکرد.

مدل فعلی دولت؛ یارانه مضاعف

از سال ۱۴۰۳ دولت رویکرد جدیدی را در پیش گرفته است. در این مدل:

• سه دهک اول ماهانه ۴۰۰ هزار تومان یارانه نقدی دریافت می‌کنند.

• شش دهک بعدی ۳۰۰ هزار تومان یارانه نقدی می‌گیرند.

• علاوه بر آن، بسته‌های اعتباری کالابرگ ریالی در سه مرحله به ارزش حدود ۲۷ هزار میلیارد تومان میان هفت دهک توزیع شده و مرحله چهارم نیز در راه است.

این در حالی است که کالاها همچنان با نرخ روز عرضه می‌شوند و کالابرگ صرفاً به‌معنای افزایش اعتبار ریالی خانوار است.

تفاوت با فلسفه اصلی

کارشناسان تأکید دارند مدل فعلی دو مشکل اساسی دارد:

1. بی‌اثر بودن بر ثبات قیمت‌ها: یارانه ریالی تنها قدرت خرید را اندکی افزایش می‌دهد، اما قیمت کالاهای اساسی را تثبیت نمی‌کند.

2. انحراف از حکم قانون: فلسفه اصلی، تضمین امنیت غذایی از طریق کنترل قیمت بود، نه پرداخت یارانه مضاعف.

جایگاه قانونی در بودجه ۱۴۰۴

در تبصره ۱۳ قانون بودجه ۱۴۰۴ به‌روشنی آمده است که خانوارها می‌توانند در صورت تمایل، یارانه نقدی را به کالابرگ تبدیل کنند. این بخش از قانون بر «حق انتخاب مردم» و عرضه کالا با قیمت ثابت تأکید دارد.

با این حال، سازمان هدفمندی یارانه‌ها تاکنون این بخش را عملی نکرده است. سکوت این سازمان در برابر پرسش‌های نمایندگان، به ابهامات درباره آینده اجرای واقعی کالابرگ افزوده است.

جدول مقایسه‌ای: کالابرگ واقعی و مدل فعلی دولت

انتقاد کارشناسان

به باور اقتصاددانان، مدل فعلی سه پیامد منفی دارد:

• افزایش هزینه‌های بودجه‌ای بدون نتیجه ملموس در مهار تورم؛

• توزیع یارانه به‌صورت مساوی میان دهک‌ها و بی‌توجهی به نیاز بیشتر اقشار ضعیف؛

• پیچیدگی بیشتر در نظام یارانه‌ای کشور با هم‌زمانی یارانه نقدی و اعتباری.

جمع‌بندی

اعتراض قالیباف نشان می‌دهد که فاصله زیادی میان فلسفه اولیه کالابرگ و آنچه امروز اجرا می‌شود وجود دارد. اگرچه پرداخت یارانه‌های نقدی و اعتباری می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار اقتصادی را کاهش دهد، اما بدون تثبیت قیمت کالاهای اساسی، امنیت غذایی دهک‌های پایین تأمین نخواهد شد. تبصره ۱۳ بودجه ۱۴۰۴ فرصتی تازه برای بازگشت به کالابرگ واقعی است؛ فرصتی که تحقق آن به تصمیم دولت وابسته خواهد بود./تسنیم