از برجام تا بازار ارز؛ مکانیسم ماشه چه میگوید؟
بازار ارز ایران طی ماههای اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار گرفته است. جنگ 12 روزه در اواخر بهار و اوایل تابستان که با حمله اسرائیل به ایران آغاز شد، به سرعت بر روند امیدوارکننده بازار ارز سایه انداخت و مسیر کاهشی نرخ دلار را متوقف کرد. این جنگ اگرچه کوتاه بود، اما اثر روانی شدیدی برجای گذاشت و به گفته کارشناسان، چشمانداز موفقیت مذاکرات میان تهران و واشنگتن را به حداقل رساند.
فشار اروپا و تهدید مکانیسم ماشه
پس از توقف مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا، کشورهای اروپایی نیز فشارهای خود را تشدید کردند. سه کشور اروپایی – فرانسه، آلمان و بریتانیا – با نزدیک شدن به موعد پایان استفاده از ابزار «مکانیسم ماشه» به تهران هشدار دادند که در صورت عدم همراهی با خواستههای آنها، این مکانیسم را فعال خواهند کرد. فعالسازی چنین ابزاری میتواند زمینه بازگشت تحریمهای شورای امنیت را فراهم آورد و شوک تازهای به اقتصاد ایران وارد کند.
با این حال، توافق اخیر میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی امیدها به تعویق یا توقف روند مکانیسم ماشه را تقویت کرده است. انتشار بیانیه شورای عالی امنیت ملی مبنی بر تأیید «شیوهنامه همکاری» با آژانس، نشانهای از عزم حاکمیت برای حفظ مسیر تعامل و جلوگیری از افزایش تنشهاست.
اثر توافق بر بازار ارز
کامران سلطانی، دبیر کانون صرافان ارز، در گفتوگو با خبرآنلاین تأکید کرده است که کاهش نرخ ارز در روزهای اخیر به طور مستقیم نتیجه این توافق بوده است. به گفته او، دلیل اصلی جهش قیمت دلار در تابستان نه عوامل اقتصادی، بلکه نگرانیهای سیاسی و انتظارات تورمی ناشی از احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه بوده است. او یادآور میشود که نرخ دلار حتی به بیش از 100 هزار تومان هم رسید و این سطح قیمتی محصول «شوک روانی» ناشی از تنشهای سیاسی بود.
سلطانی ادامه میدهد: «اگر توافقی پایدار حاصل شود که موضوع مکانیسم ماشه را برطرف کند، آرامشی پایدارتر بر بازار حاکم خواهد شد و دیگر شاهد التهابات شدید نخواهیم بود.»
نقش سیاستگذار و بانک مرکزی
با وجود کاهش نسبی نرخ ارز، سلطانی سیاستهای بانک مرکزی را مانع اصلی در مسیر تثبیت نرخهای پایینتر میداند. او تأکید میکند که بانک مرکزی در سالهای گذشته بارها با مداخله، مانع کاهش نرخ ارز شده است. نمونه آن، جلوگیری از کاهش دلار به زیر سه هزار تومان در دهه 90 یا تغییر مسیر بازار پس از افت نرخ دلار از 15 هزار به 8 هزار تومان بود.
به گفته دبیر کانون صرافان، سیاستگذار همچنان ترجیح میدهد میان نرخهای رسمی و غیررسمی فاصلهای قابلتوجه وجود داشته باشد. این فاصله که اکنون حدود 30 هزار تومان برآورد میشود، نه نتیجه واقعیتهای اقتصادی، بلکه ناشی از «شیطنت تصمیمگیران» است.
سلطانی میگوید: «برای تثبیت روند کاهشی، بانک مرکزی باید با افزایش عرضه در سامانههای رسمی، کاهش زمان تخصیص ارز و افزایش اسکناس در صرافیها اقدام کند. در غیر این صورت، روند کاهشی بازار بار دیگر متوقف خواهد شد.»
بازار طلا؛ درگیر تحولات جهانی
در حالی که نرخ ارز در داخل ایران به دلیل توافقهای اخیر کاهشی شده، بازار طلا چنین روندی را تجربه نکرده است. سلطانی علت این موضوع را افزایش قیمت جهانی طلا میداند. تنشهای ژئوپلیتیک مانند جنگ اوکراین یا حملات اسرائیل به قطر موجب شدهاند بهای هر اونس طلا در بازارهای جهانی روندی صعودی پیدا کند. همین مسئله سبب شده است که با وجود کاهش انتظارات تورمی در ایران، نرخ طلا در داخل همچنان بالا باقی بماند.
اهمیت اعتماد به مسیر دیپلماسی
انتشار بیانیه شورای عالی امنیت ملی که بر تأیید توافق با آژانس تاکید داشت، از دید کارشناسان پیام مهمی به بازار ارسال کرده است: اینکه مسیر مذاکره و تعامل همچنان باز است و حاکمیت ایران بر ادامه گفتوگوها اجماع دارد. این موضوع باعث شده انتظارات تورمی تا حدی کاهش یابد و نرخ ارز از اوجهای روانی فاصله بگیرد.
با این حال، آینده بازار ارز همچنان در گرو تحولات سیاسی و دیپلماتیک است. هرگونه شکست در توافق با آژانس یا تشدید تنش با اروپا و آمریکا میتواند به سرعت روند نزولی نرخ ارز را معکوس کند.
جمعبندی کوتاه
توافق ایران و آژانس و حمایت شورای عالی امنیت ملی از مسیر مذاکره، آرامش نسبی به بازار ارز بازگردانده است. کارشناسان معتقدند در صورت رفع تهدید مکانیسم ماشه، نرخ ارز میتواند بیش از پیش کاهش یابد. اما سیاستهای بانک مرکزی و تحولات جهانی همچنان تعیینکننده آینده بازار ارز و طلا خواهند بود./اقتصادنیوز
هیچ نظر! یکی از اولین.