نقش اقتصاد در بن‌بست زندگی / چرا نسل جوان از ازدواج و فرزندآوری فاصله گرفته است؟

معاون بهداشت وزارت بهداشت: اگرچه پنجره جمعیتی ایران هنوز باز است اما زمان زیادی باقی نمانده و پیش‌بینی می‌شود طی ۱۵ تا ۲۰ سال آینده این فرصت از دست برود.با بسته شدن پنجره جمعیتی، سهم سالمندان در کشور افزایش پیدا می‌کند و جبران این وضعیت بسیار دشوار خواهد بود. تنها راه جلوگیری از این روند، افزایش جمعیت زیر ۱۵ سال از طریق تسهیل ازدواج و فرزندآوری است و اگر بخشی از حدود ۱۲ میلیون جوان مجرد کشور وارد زندگی مشترک شوند و فرزندآوری داشته باشند، نرخ باروری کشور می‌تواند دوباره افزایش پیدا کند.

 دبیر ستاد ملی جمعیت: بر اساس آمار سازمان ثبت احوال، تعداد ازدواج در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۳۱ هزار مورد و نصف میزان سال ۸۹ رسیده است؛ به عبارتی ما کاهش ۵۰ درصدی در میزان ازدواج‌ها را تجربه کرده‌ایم. حدود ۳۲ درصد جمعیت ایران تا سال ۱۴۳۰ سالمند می‌شوند. حدود ۷۲ درصد ولادت‌های ایران، فرزندان اول و دوم هستند.. در ۷۵ سال آینده جمعیت کشور به حدود ۳۱ میلیون نفر می رسد.

جمعیت مجردهای کشور از مرز ۱۳ میلیون نفر عبور کرد. سیستان‌وبلوچستان،‌ کهگیلویه‌و‌بویراحمد، ایلام،‌ بوشهر،‌ خوزستان، هرمزگان، لرستان، تهران، کرمانشاه، ‌فارس،‌ چهارمحال‌و‌بختیاری و کرمان به ترتیب بیش از متوسط کشور دارای ترکیبات جمعیتی مجرد هرگز ازدواج نکردۀ زن هستند. همچنین کهگیلویه‌وبویراحمد، ایلام، سیستان‌وبلوچستان، لرستان، خوزستان، فارس، بوشهر، چهارمحال‌و‌بختیاری، کرمانشاه، هرمزگان، تهران، کرمان و البرز بیشترین درصد مردان مجرد هرگز ازدواج نکرده را نسبت به کل مردان مجرد و متأهل استان در خود دارند.

تمرکز رشد جمعیت در کشورهای توسعه یافته 

آمار های نشان می دهد، کشور هند با ۲۳ میلیون تولد در صدر جهان و فاصله زیاد با چین و دیگر کشورها دارد. طبق آمار منتشرشده، هند در سال ۲۰۲۵ با بیش از ۲۳ میلیون نوزاد، بالاترین میزان تولد در جهان را داشته است.

چین با نزدیک به ۹ تولد در رتبه دوم قرار دارد. نیجریه (بیش از ۷.۶ میلیون) و پاکستان (بیش از ۶.۹ میلیون) به ترتیب سوم و چهارم هستند.

همچنین کنگو، اندونزی و اتیوپی هرکدام بیش از ۴ میلیون تولد ثبت کرده‌اند و آمریکا، بنگلادش و برزیل ده کشور اول را تکمیل می‌کنند. این آمار نشان‌دهنده تمرکز رشد جمعیت جهان در مناطق در حال توسعه به‌ویژه آسیا و آفریقا است.

 بحران‌های اقتصادی موجود، در عدم ازدواج و فرزندآوری دخیل هستند

دبیر ستاد ملی جمعیت: حدود ۷۵ درصد جوانان شرایط اقتصادی را در فرزندآوری دخیل می‌دانند.

ایران سومین کشور پر تورم در جهان: براساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول تورم سالانه ایران در ۲۰۲۶ به رکورد ۶۹ درصد رسیده و ایران سومین کشور پر تورم در جهان است. براساس این گزارش تنها تورم ونزوئلا و سودان جنوبی از ایران بیشتر است و ونزوئلا با تورم ۳۸۷ درصد با سریع‌ترین رشد قیمت در جهان مواجه است.

ازدواج و فرزندآوری دیگر امری طبیعی و عادی نیست!

تصویر دقیق و تلخی که در این آمارهای رسمی وجود دارد، به مسئولان هشدار می دهد که برای فرار از ” بن بست زیستی امروز جامعه ایران” باید از سطح آمارها فراتر رفت و به دلایل ساختاری آن متمرکز شد و به وضعیت زیرین اجتماعی و اقتصادی جامعه توجه کرد.

باید همه نگران شکاف ساختاری ایجاد شده باشند. آمارهای منتشر شده نشان می‌دهد ۱۳ تا ۱۸ میلیون مجرد داریم، اما میزان ازدواج ۵۰ درصد کاهش یافته است. این پارادوکس کلیدی یکی از دردناک ترین تصویرهایی است که از جامعه ایران بروز کرده است.

یک جوان مجرد بدون شک، حداقل هایی از ریسک های زندگی متاهلی را می بیند و به سادگی خطر نمی کند. جامعه‌شناسانی مانند “اولریش بک” وقتی از “جامعه خطر” سخن می‌گویند به این مسئله می پردازند. او اعتقاد داشت افراد در تصمیمات کلان زندگی مانند ازدواج، بچه و شغل به جای اتکا به سنت، مجبور به محاسبه دائمی ریسک هستند.

برای یک جوان امروز در جامعه ایران، ریسک ازدواج برابر است با احتمال طلاق، بیکاری و نداشتن مسکن؛ برای او ریسک فرزندآوری برابر است با هزینه های درمان و تحصیل و تورم؛ از طرفی ریسک مجرد ماندن برای او پایین‌تر است و حداقل، زیان های فوری ندارد.

بسیاری از جوانان امروز جامعه ایران به تعویق بی‌پایان تصمیمات حیاتی خود مبتلا شده اند و در حسرت روزهایی روشن تر “روز را و شب را دوره می کنند.”

خروج از جنگ و تهدید الزامی برای خروج از بن‌بست زندگی

امروز بنظر می رسد جوان ایران به جای زندگی در “جامعه امید” به زندگی در “جامعه احتیاط” تغییر جهت داده است. او در تصمیمات زیستی سختی که پیش روی خود دارد از عبارت “نکنم بهتر است” به جای “بکنم شاید بشود ” استفاده می کند و برای انجام ندادن بسیاری از امور مانند ازدواج وفرزند آوری به قطعیت رسیده است.