تحول در پزشکی؛ پیوند موفق ریه خوک به بیمار انسانی در چین
در یکی از مهمترین رویدادهای علمی سالهای اخیر، گروهی از جراحان چینی برای نخستین بار توانستند ریه خوک را به بدن یک انسان پیوند بزنند؛ اقدامی که هرچند تنها ۹ روز دوام داشت، اما به عنوان نشانهای از پیشرفتهای چشمگیر در عرصه بیگانهپیوندی (Xenotransplantation) شناخته میشود. این عمل جراحی در ماه مه ۲۰۲۴ در بیمارستان دانشگاه پزشکی گوانگژو انجام گرفت و به گفته محققان، امیدها را برای استفاده گسترده از اندامهای حیوانی اصلاح ژنتیکیشده در آینده زنده نگه داشت.
ماجرای نخستین پیوند
بیمار گیرنده یک مرد ۳۹ ساله بود که دچار مرگ مغزی شده و در شرایطی غیرقابل بازگشت قرار داشت. تیم جراحی به سرپرستی دکتر «جیانسینگ هه» تصمیم گرفت ریه چپ او را با ریه یک خوک ژنتیکی اصلاحشده جایگزین کند. در روزهای ابتدایی، ریه جدید توانست وظیفه اصلی خود یعنی تبادل گازها ـ ورود اکسیژن به خون و دفع دیاکسیدکربن ـ را انجام دهد. نکته مهم این بود که برخلاف انتظار، واکنش ایمنی فوقحاد که معمولاً ظرف چند ساعت منجر به نابودی اندام پیوندی میشود، رخ نداد. این مسئله نشان میدهد تغییرات ژنتیکی اعمالشده روی خوک، مؤثر بوده است.
با این حال، مشکلات دیگری بروز کرد. تنها ۲۴ ساعت پس از عمل، ریه دچار ورم شدید (ادم) شد و دو روز بعد علائم حمله ایمنی بدن علیه بافت جدید آشکار شد. سرانجام پس از ۹ روز، پزشکان تصمیم گرفتند ریه را خارج کنند و خانواده بیمار نیز درخواست کردند او از دستگاههای کمکی حیات جدا شود.
چرا ریه یکی از سختترین اندامها برای پیوند است؟
پیوند ریه حتی از انسان به انسان نیز یکی از دشوارترین انواع جراحی پیوند محسوب میشود. این اندام بهدلیل تماس مستقیم با محیط بیرون از طریق تنفس، در معرض عوامل بیماریزا و عفونتهای متعدد قرار دارد و سرشار از سلولهای ایمنی است. به همین دلیل هر اندام پیوندی خارجی، بهویژه ریه خوک، با حساسیت و واکنش شدیدتری روبهرو میشود.
همچنین غشای نازکی که در ریه تبادل گاز را انجام میدهد، بهراحتی در جریان عمل آسیب میبیند. فشار خون متفاوت بین دو گونه و انقباض ناگهانی رگها نیز التهاب شدیدی ایجاد میکند که در ریه به سرعت به ادم ریوی و از کار افتادن عملکرد منجر میشود.
نقش فناوریهای نوین ژنتیکی
شرکت چینی کلوناورگان که خوکهای مورد استفاده در این آزمایش را پرورش داده است، از فناوری ویرایش ژن کریسپر بهره برد. در این خوکها، سه ژن اصلی حذف شد تا قندهای سطحی که عامل بروز رد فوقحاد هستند، از بین بروند. همچنین سه ژن انسانی به ژنوم خوک افزوده شد تا خون راحتتر از میان رگهای اندام عبور کند و خطر لختهشدن کاهش یابد.
این دستکاریها سبب شد ریه خوک بتواند چند روز در بدن بیمار فعالیت کند؛ اتفاقی که در گذشته به ندرت بیش از چند ساعت دوام داشت.
چشمانداز آینده
هدف نهایی پژوهشگران در سراسر جهان، تولید اندامهای حیوانی سازگار با بدن انسان است تا بحران کمبود اعضای پیوندی برطرف شود. در حال حاضر هزاران بیمار در فهرست انتظار پیوند کلیه، قلب، ریه و کبد قرار دارند و هر سال شمار قابلتوجهی از آنان به دلیل نرسیدن عضو مناسب جان خود را از دست میدهند. تنها در ایالات متحده سال گذشته بیش از ۳۵۰۰ پیوند ریه انجام شد و همچنان نزدیک به ۹۰۰ نفر در انتظار دریافت این عضو حیاتی هستند.
موفقیت نسبی پیوندهای کلیه خوک در سالهای اخیر، امیدها را افزایش داده است. برای نمونه، کلیه خوکی که در نیویورک به یک زن آمریکایی پیوند زده شد، چهار ماه در بدن او کار کرد. همچنین در چین و آمریکا نمونههایی وجود دارند که عملکرد کلیه خوک حتی تا هشت ماه نیز ادامه داشته است. اکنون با نخستین تجربه پیوند ریه، گرچه نتیجه کوتاهمدت بود، اما محققان یک گام دیگر به رویای استفاده از اندامهای حیوانی نزدیکتر شدند.
جمعبندی
پیوند ریه خوک به بدن انسان شاید در نگاه نخست تنها موفقیتی محدود به چند روز باشد، اما در واقع نشاندهنده پیشرفتی بنیادین است. این آزمایش نشان داد که میتوان با اصلاح ژنتیکی، موانع بزرگ سیستم ایمنی را دستکم برای مدتی پشت سر گذاشت. بدون تردید، مسیر رسیدن به پیوند پایدار و طولانیمدت ریه خوک در انسان هنوز طولانی و پرچالش است، اما همین دستاورد به جامعه پزشکی امید داده که روزی صفهای طولانی انتظار پیوند، با ورود اندامهای حیوانی مهندسیشده پایان یابد./زومیت
هیچ نظر! یکی از اولین.