حذف ارز ترجیحی نان چه تبعاتی برای معیشت دارد

در راستای اجرای جراحی اقتصادی و حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی که اخیراً توسط دولت چهاردهم عملیاتی شده است، صنعت آرد و نان نیز به عنوان یکی از حساس‌ترین بخش‌های اقتصاد معیشتی کشور در معرض تغییرات ساختاری قرار گرفته است.

بر اساس گزارش‌های رسمی و غیررسمی، اسراف در زنجیره آرد و نان موجب شده است مسئولان به دنبال طرح ساماندهی زنجیره تأمین آرد و نان، شامل خرید تضمینی گندم، اصلاحات قیمتی و شیوه پرداخت یارانه مقرر خرید باشند.

هدف اصلی اصلاح اقتصادی، کاهش هزینه‌های دولت، افزایش شفافیت، کاهش فساد و رانت‌خواری و رساندن منابع به مصرف‌کننده نهایی است. با این حال، حذف ارز ترجیحی در بخش نان، به دلیل اهمیت مستقیم آن برای امنیت غذایی و معیشت روزانه، نیازمند رویکردی محتاطانه و جایگزین‌های سیاستی دقیق‌تر است.

تبعات اقتصادی حذف ارز ترجیحی نان

حذف ناگهانی ارز ترجیحی آرد منجر به افزایش فوری هزینه تولید نان می‌شود و این افزایش به طور مستقیم به قیمت نان مصرفی منتقل می‌شود. از آنجا که نان کالری پایه خانوار است و کشش قیمتی پایینی دارد، افزایش قیمت آن فشار مضاعفی بر دهک‌های پایین و متوسط وارد می‌کند. این تصمیم می‌تواند تبعات تورمی گسترده‌ای به دنبال داشته باشد و ثبات بازار را به خطر اندازد.

افزایش هزینه تولید، علاوه بر فشار بر مصرف‌کننده، بر تولیدکنندگان نیز اثرگذار است. بسیاری از نانوایی‌ها با قیمت‌های دستوری مجبور به کاهش کیفیت محصول یا کم‌فروشی می‌شوند تا هزینه‌های خود را پوشش دهند.

همچنین، جایگزینی یارانه آرد با یارانه نقدی مستقیم، به دلیل عدم تناسب با الگوی واقعی مصرف خانوارها، از عدالت کافی برخوردار نیست و اغلب منجر به نشت یارانه یا ناکفایت جبران می‌شود.

راهکارهای جایگزین برای حفظ عدالت و پایداری

کارشناسان اقتصادی پیشنهاد می‌کنند که اصلاحات باید بر هوشمندسازی و هدفمند کردن یارانه‌ها متمرکز باشد و نه حذف کامل آنها. از جمله راهکارهای پیشنهادی:

• ایجاد سامانه هوشمند مصرف نان: تخصیص سهمیه آرد بر اساس کد ملی خانوار، با محدود کردن دسترسی یارانه‌ای به سهمیه واقعی، کاهش تقاضای غیرواقعی و جلوگیری از واسطه‌گری.

• تخصیص یارانه انرژی به نانوایان: جایگزینی بخشی از یارانه آرد با یارانه انرژی (گاز، برق) و کمک‌هزینه اجاره برای پوشش هزینه‌های تولید، تشویق نانوا به مدیریت مصرف انرژی و حفظ کیفیت نان.

• ارتقاء معیشتی نانوایان: تضمین حداقل دستمزد مناسب و ایجاد تسهیلات برای نانوایی‌های زیان‌ده، کاهش انگیزه برای تخلفات و افزایش کیفیت محصول.

• برنامه‌های آموزشی و بهینه‌سازی فرمولاسیون: آموزش نانواها در استفاده از آرد کامل و تکنیک‌های پخت بهینه برای افزایش ارزش غذایی و کاهش دورریز.

• نظارت مشارکتی و اتحادیه‌ای: واگذاری بخشی از فرآیند قیمت‌گذاری و نظارت به اتحادیه‌های نانوایان تحت نظارت سازمان حمایت، برای ایجاد اعتماد و کنترل بهتر کیفیت.

• مدل مشارکتی با صنایع غذایی: همکاری نانوایی‌های سنتی با صنایع بزرگ‌تر برای تولید محصولات جانبی مانند نان خشک یا بیسکویت و استفاده از تسهیلات نوسازی تجهیزات.

نتیجه‌گیری

کارشناسان اقتصادی معتقدند حذف یکباره ارز ترجیحی نان، یک شوک تورمی و اجتماعی بزرگ ایجاد می‌کند و امنیت غذایی را تهدید می‌کند. راهکار موثر، جایگزینی یارانه پنهان آرد با مکانیزم‌های هوشمند، هدفمند و چندوجهی است که هم تولیدکننده را حمایت کند و هم مصرف‌کننده واقعی از یارانه بهره‌مند شود.

این رویکرد می‌تواند ثبات معیشت نانوا و امنیت غذایی مردم را با هزینه‌ای عادلانه برای دولت و جامعه تضمین کند و از نشت یارانه و افزایش تورم جلوگیری نماید.

جمع بندی کوتاه

حذف ارز ترجیحی نان بدون جایگزین هوشمند، امنیت غذایی و معیشت دهک‌های پایین را تهدید می‌کند. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند یارانه‌ها به صورت هوشمند، هدفمند و چندوجهی به مصرف‌کننده واقعی و تولیدکننده منتقل شود.

منبع: مهر