علائم دیابت و روش‌های درمان و پیشگیری از آن

انواع دیابت

دیابت چند نوع مختلف دارد که هر کدام علت و ویژگی‌های خاص خود را دارند.

دیابت نوع ۱

دیابت نوع ۱ زمانی ایجاد می‌شود که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس حمله کرده و آن‌ها را از بین ببرد.

در نتیجه بدن هیچ انسولینی تولید نمی‌کند و فرد باید برای کنترل قند خون از تزریق انسولین استفاده کند.

ویژگی‌های مهم دیابت نوع ۱:

• معمولاً در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود
• اما ممکن است در هر سنی ایجاد شود
• شروع علائم اغلب ناگهانی و شدید است

دیابت نوع ۲

دیابت نوع ۲ شایع‌ترین نوع دیابت است.

در این حالت بدن هنوز انسولین تولید می‌کند اما:

• مقدار آن کافی نیست
• یا سلول‌های بدن نسبت به انسولین مقاوم شده‌اند

در نتیجه قند در خون تجمع پیدا می‌کند.

ویژگی‌های مهم دیابت نوع ۲:

• بیشتر در افراد بالای ۴۰ سال دیده می‌شود
• ارتباط مستقیم با اضافه وزن و کم‌تحرکی دارد
• امروزه به دلیل افزایش چاقی در کودکان، در سنین پایین‌تر نیز مشاهده می‌شود

بعضی افراد می‌توانند با کاهش وزن، رژیم غذایی مناسب و ورزش قند خون خود را کنترل کنند. در برخی موارد نیز دارو یا انسولین لازم است.

دیابت (Prediabetes)

در مرحله پیش‌دیابت، قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به حد تشخیص دیابت نرسیده است.

این وضعیت معمولاً بدون علامت است اما هشدار مهمی برای بدن محسوب می‌شود.

افراد مبتلا به پیش‌دیابت در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به:

• دیابت نوع ۲
• بیماری‌های قلبی

قرار دارند.

خبر خوب این است که با اصلاح سبک زندگی می‌توان از تبدیل پیش‌دیابت به دیابت جلوگیری کرد.

دیابت بارداری

دیابت بارداری در دوران بارداری ایجاد می‌شود و معمولاً به دلیل تغییرات هورمونی رخ می‌دهد که عملکرد انسولین را مختل می‌کند.

حدود ۹ درصد بارداری‌ها ممکن است با این مشکل همراه باشند.

احتمال ابتلا در این شرایط بیشتر است:

• سن بالای ۲۵ سال
• اضافه وزن قبل از بارداری
• سابقه خانوادگی دیابت

در صورت درمان نشدن، قند خون بالا می‌تواند برای مادر و جنین مشکل ایجاد کند.

در بیشتر موارد، قند خون چند هفته بعد از زایمان به حالت طبیعی برمی‌گردد، اما خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده افزایش می‌یابد.

انواع نادر دیابت

علاوه بر انواع رایج، چند نوع کمتر شناخته‌شده دیابت نیز وجود دارد، از جمله:

• دیابت ژنتیکی (Monogenic Diabetes) که به دلیل جهش ژنی ایجاد می‌شود
• دیابت نوع ۳c که در اثر آسیب یا جراحی پانکراس رخ می‌دهد
• دیابت ناشی از برخی بیماری‌ها یا مصرف داروهای خاص مانند استروئیدها

علائم دیابت

علائم دیابت بسته به نوع آن متفاوت است.

علائم شایع دیابت نوع ۱

• تشنگی شدید
• افزایش اشتها
• خشکی دهان
• تکرر ادرار
• کاهش وزن بدون دلیل
• خستگی شدید
• تاری دید
• تنفس سنگین
• در موارد نادر بیهوشی

علائم دیابت نوع ۲

در بسیاری از موارد دیابت نوع ۲ در ابتدا علامتی ندارد یا علائم آن به‌تدریج ظاهر می‌شوند.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دیر خوب شدن زخم‌ها
• خارش پوست
• عفونت‌های قارچی
• بی‌حسی یا گزگز دست و پا
• اختلال در نعوظ در مردان

علائم دیابت بارداری

دیابت بارداری معمولاً علامت مشخصی ندارد اما ممکن است موارد زیر دیده شود:

• تشنگی بیشتر
• ادرار بیشتر
• افزایش اشتها
• تاری دید

به همین دلیل انجام آزمایش در دوران بارداری بسیار مهم است.

روش‌های تشخیص دیابت

تشخیص دیابت از طریق آزمایش خون انجام می‌شود.

آزمایش A1C

این آزمایش میانگین قند خون در ۲ تا ۳ ماه گذشته را نشان می‌دهد.

• ۶٫۵٪ یا بیشتر → دیابت
• ۵٫۷ تا ۶٫۴٪ → پیش‌دیابت

آزمایش قند خون ناشتا

برای این آزمایش باید حداقل ۸ ساعت ناشتا باشید.

• ۱۲۶ mg/dL یا بیشتر → دیابت
• ۱۰۰ تا ۱۲۵ → پیش‌دیابت

آزمایش قند خون تصادفی

در هر زمانی از روز انجام می‌شود.

اگر قند خون ۲۰۰ mg/dL یا بیشتر باشد، احتمال دیابت بالا است.

تست تحمل گلوکز

در این آزمایش ابتدا خون گرفته می‌شود، سپس فرد محلول شیرین می‌نوشد و دوباره قند خون در ۱ و ۲ ساعت بعد اندازه‌گیری می‌شود.

درمان دیابت

اگرچه درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد، اما با مدیریت صحیح می‌توان آن را کنترل کرد.

اهداف اصلی درمان شامل موارد زیر است:

• حفظ قند خون در محدوده طبیعی
• کنترل فشار خون
• کاهش کلسترول
• پیشگیری از عوارض بیماری

روش درمان به نوع دیابت بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دارو
• تزریق انسولین
• رژیم غذایی مناسب
• فعالیت بدنی
• تغییر سبک زندگی

داروهای دیابت

برای کنترل دیابت داروهای مختلفی استفاده می‌شود.

انسولین

افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و برخی بیماران نوع ۲ باید انسولین تزریق کنند تا قند خون کنترل شود.

داروهای خوراکی

از رایج‌ترین داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• متفورمین – کاهش تولید قند در کبد
• سولفونیل‌اوره‌ها – افزایش تولید انسولین
• مهارکننده‌های SGLT2 – دفع قند از طریق کلیه
• مهارکننده‌های DPP‑4 – افزایش ترشح انسولین

برخی داروها نیز با کاهش سرعت هضم غذا از افزایش ناگهانی قند خون جلوگیری می‌کنند.

رژیم غذایی مناسب برای دیابت

رژیم غذایی نقش بسیار مهمی در کنترل قند خون دارد.

غذاهایی که سریع هضم می‌شوند مانند:

• نوشابه
• شیرینی
• نان سفید

می‌توانند باعث افزایش ناگهانی قند خون شوند.

مواد غذایی مفید برای افراد مبتلا به دیابت شامل موارد زیر است:

• میوه‌ها
• سبزیجات
• غلات کامل
• پروتئین‌های کم‌چرب
• غذاهای سرشار از فیبر

در مقابل بهتر است مصرف این مواد محدود شود:

• غذاهای قندی
• چربی‌های اشباع
• نمک زیاد
• غلات تصفیه‌شده

نقش ورزش در کنترل دیابت

فعالیت بدنی کمک می‌کند بدن بهتر از انسولین استفاده کند و قند خون کاهش یابد.

پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند:

• حداقل ۳۰ دقیقه ورزش در روز
• حداقل ۵ روز در هفته

فعالیت‌هایی مثل:

• پیاده‌روی سریع
• شنا
• دوچرخه‌سواری
• رقص

می‌توانند گزینه‌های خوبی باشند.

چگونه از دیابت پیشگیری کنیم؟

دیابت نوع ۱ قابل پیشگیری نیست، اما با رعایت چند نکته می‌توان خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش داد:

• مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و غلات کامل
• کاهش مصرف غذاهای شیرین و پرکالری
• فعالیت بدنی منظم
• حفظ وزن سالم
• انجام آزمایش قند خون در صورت داشتن عوامل خطر

جمع‌بندی

دیابت بیماری‌ای است که در آن بدن در تولید یا استفاده از انسولین دچار مشکل می‌شود و در نتیجه سطح قند خون افزایش پیدا می‌کند. اگر این بیماری به‌درستی کنترل نشود می‌تواند مشکلات جدی مانند بیماری قلبی، آسیب کلیه، مشکلات بینایی و آسیب عصبی ایجاد کند.

با این حال با رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن و مصرف داروهای مناسب می‌توان قند خون را کنترل کرد و از بسیاری از عوارض این بیماری جلوگیری کرد.