شروط ایران برای آغاز مذاکرات مستقیم با واشنگتن چیست؟
در فضای پساجنگ، تحولات سیاسی و دیپلماتیک پیرامون برنامه هسته‌ای ایران وارد مرحله‌ای تازه شده است. اکنون که تهدید مستقیم جنگ تا حد زیادی فروکش کرده، نگاه‌ها متوجه احیای مسیر دیپلماسی است؛ مسیری که می‌تواند با رفع موانع، گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن را به سطحی تازه و مؤثر بازگرداند.
به گفته منابع دیپلماتیک، جمهوری اسلامی ایران در رایزنی‌های اخیر خود با تروئیکای اروپایی (آلمان، فرانسه و بریتانیا) سه شرط اصلی برای ازسرگیری هرگونه مذاکره مستقیم با آمریکا تعیین کرده است؛ شروطی که برخلاف ظاهر نرم آن‌ها، بار معنایی عمیق و پیامدهای دیپلماتیک مهمی دارند.
سه شرط تهران برای واشنگتن
نخستین شرط ایران اعتمادسازی از سوی آمریکا است. پس از چندین سال بی‌اعتمادی متقابل و اقدامات تنش‌زا، ایران اکنون این پیام را می‌فرستد که آغاز گفت‌وگوی مجدد تنها زمانی ممکن است که طرف مقابل اقدام عملی برای بازسازی اعتماد انجام دهد.
با این حال، این شرط از جهاتی نمادین نیز تلقی می‌شود، چرا که در فضای فعلی و با سوابق گذشته، ایالات متحده راه‌حلی ملموس برای “اعتمادسازی” در اختیار ندارد، جز اعلام آمادگی برای گفت‌وگو و خودداری از اقدامات تنش‌زا. از این رو، این بند بیشتر به نوعی توازن سیاسی در خواسته‌های ایران تعبیر می‌شود.
دومین شرط، پرهیز از استفاده ابزاری از مذاکرات است؛ به این معنا که مذاکرات نباید پوششی برای برنامه‌های پنهانی، از جمله اقدامات نظامی یا اطلاعاتی علیه ایران باشد. این شرط نیز بازتاب‌دهنده نگرانی‌هایی است که از تجربه‌های پیشین مانند توافق ناتمام برجام و همزمانی آن با تحرکات امنیتی شکل گرفته‌اند.
سومین شرط ایران، پذیرش حق قانونی غنی‌سازی در چارچوب معاهده ان‌پی‌تی است. هرچند که این حق در متون بین‌المللی به رسمیت شناخته شده، اما فشارهای سیاسی و تحریم‌های ایالات متحده علیه برنامه غنی‌سازی ایران، سبب شده این شرط اکنون به یک خط قرمز غیرقابل‌مذاکره بدل شود.
با این حال، از نگاه برخی ناظران، این شرط نیز می‌تواند در قالب مذاکرات مرحله‌ای و توافق‌های متقابل گنجانده شود؛ چراکه مخالفت صریح با غنی‌سازی صلح‌آمیز نه‌تنها با تعهدات NPT در تعارض است، بلکه مشروعیت این معاهده بین‌المللی را نیز تضعیف می‌کند.
چرا اکنون زمان مناسبی برای مذاکره است؟
با کنار رفتن تهدید فوری جنگ و تغییر تاکتیک ایالات متحده، اکنون شرایط متفاوتی برای گفت‌وگو فراهم شده است. ترامپ صراحتاً اعلام کرده که واشنگتن دیگر به دنبال تنش‌زایی نیست و در عین حال، “اگر ایران بخواهد، آماده مذاکره هستیم”.
این موضع‌گیری، هرچند هنوز در سطح کلامی است، اما می‌تواند نقطه شروعی برای بررسی رویکرد جدید دولت آمریکا باشد. ایران نیز با درک واقعیت‌های اقتصادی، منطقه‌ای و بین‌المللی، نشان داده که دیپلماسی را به‌کلی از روی میز برنداشته است.
نقش کلیدی اروپا و آژانس
در این میان، تروئیکای اروپایی نقش مهمی در ایفای میانجی‌گری میان ایران و آمریکا ایفا می‌کند. رایزنی‌های دیپلماتیک با پایتخت‌های اروپایی، همزمان با اعلام سفر احتمالی معاون دبیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران، می‌تواند نشانه‌ای از هماهنگی بیشتر در سطوح فنی و سیاسی باشد.
گزارش‌ها حاکی از آن است که سفر این مقام آژانس به ایران، به صورت مشروط و با تمرکز بر موضوعات پادمانی برنامه‌ریزی شده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، نیز ضمن تأیید همکاری‌های فنی تهران با نهادهای بین‌المللی، رویکرد تهران را «سازنده» توصیف کرده است.
این تحولات نشان می‌دهد که برخلاف برخی گمانه‌زنی‌ها، همکاری ایران با نهادهای بین‌المللی نه‌تنها قطع نشده، بلکه حتی می‌تواند تقویت شود، به‌ویژه اگر رویکرد متقابل آژانس بر پایه احترام و حرفه‌گرایی باشد.
روزنه‌ای برای توافق هسته‌ای جدید؟
از نگاه کارشناسان، حضور نماینده آژانس در تهران در شرایطی که رایزنی‌های دیپلماتیک با اروپا در جریان است، می‌تواند مقدمه‌ای برای بازگشت به مسیر توافقی جدید درباره غنی‌سازی باشد. توافقی که برخلاف برجام، مبتنی بر واقعیت‌های فعلی باشد و منافع متقابل همه طرف‌ها را در نظر بگیرد.
هم‌اکنون اجماع جهانی بر پرهیز از درگیری نظامی جدید در منطقه شکل گرفته است. آمریکا، اروپا، چین و روسیه همگی به دنبال حفظ ثبات هستند. از سوی دیگر، ایران نیز با اتکا به تجربه‌های پیشین، خواهان توافقی شفاف و پایدار است، نه تکرار روندهای نیمه‌کاره و شکست‌خورده گذشته.
نتیجه‌گیری:
شرایط فعلی را شاید بتوان یک “فرصت نادر” برای احیای دیپلماسی میان ایران و آمریکا دانست؛ به شرطی که هر دو طرف رویکردی عمل‌گرایانه و مسئولانه در پیش گیرند. سه شرط ایران نه‌تنها مانع تلقی نمی‌شوند، بلکه می‌توانند پایه‌های توافقی منطقی و عادلانه را شکل دهند.
با ادامه رایزنی‌های فعال با تروئیکای اروپایی و همکاری فنی با آژانس، این امید وجود دارد که مسیر مذاکره از نو گشوده شود. مسیر دشوار است، اما نه بن‌بست./عصر ایران
هیچ نظر! یکی از اولین.