چگونه هنر می‌تواند سلامت روان را بهبود دهد؟
با نگاهی به تاریخ هنر در ایران و جهان مشخص می‌شود که هنر می‌تواند نقش درمانی و بازتوانی داشته باشد. هنرـدرمانی یا آرت‌تراپی، به استفاده از خلاقیت‌های هنری برای بهبود سلامت روح و روان بیماران گفته می‌شود و محدود به نقاشی یا موسیقی نیست.
ایرج گلزاری جمیل، سفالگر مطرح، بیان می‌کند که هنر سفالگری به عنوان اولین هنرـصنعت پیش از تاریخ، علاوه بر جنبه‌های هنری، قابلیت درمانی دارد و امروزه در کشورهای توسعه یافته به شکل آرت‌تراپی مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی یادآور می‌شود که توانایی ترکیب هنر با سایر صنایع و معماری، خلاقیت و تجلی فکر انسان را افزایش می‌دهد و یک روش موثر برای بهبود سلامت اجتماعی است.
صنایع دستی؛ پلی برای درمان بیماری‌های روحی
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان، موسسه بهبود در البرز را نمونه موفقی از هنرـدرمانی معرفی می‌کند. این مرکز، فضایی برای توان‌بخشی بیماران روحی، جسمی و ذهنی فراهم کرده است.
اسدالله بیات، مدیرکل، توضیح می‌دهد که رشته‌های سفال، نقاشی سفال، چرم، بافتنی و رودوزی‌های سنتی در این موسسه آموزش داده می‌شوند. وی از اثر مثبت این فعالیت‌ها بر روحیه بیماران خبر می‌دهد و می‌گوید: «بخش قابل توجهی از تولیدات بانوان تحت پوشش موسسه نیز خریداری می‌شود و این کار علاوه بر جنبه درمانی، حس مفید بودن و ارزشمندی را در آنها تقویت می‌کند.»
وی همچنین اشاره می‌کند که غرفه‌ای در نمایشگاه‌های سراسری صنایع دستی به ارائه محصولات این بانوان اختصاص خواهد یافت. فعالیت در این عرصه نه تنها مهارت و اشتغال ایجاد می‌کند، بلکه تاثیر قابل توجهی بر روحیه و درمان بیماران دارد.
هنر درمانی و بیماران اسکیزوفرنی
مدیرکل میراث فرهنگی البرز، محمدرضا پوینده، استفاده از هنر سفال نقش برجسته برای درمان بیماران اسکیزوفرنی را یکی از اقدامات ارزشمند این اداره کل دانست. این پروژه از طریق تفاهم‌نامه آموزشی با انجمن احیا انجام شده و هدف آن آموزش رشته‌های صنایع دستی و بازتوانی کامل بیماران است.
وی بیان می‌کند: «کارشناسان یکی از راهکارهای موثر در بهبود کامل بیماران اسکیزوفرنی را کاردرمانی و هنرـدرمانی می‌دانند.» همچنین تاکید کرد که بیماران پس از درمان نباید منزوی شوند و ادغام آنها در جامعه و فعالیت‌های هنری، به تثبیت نتایج درمان کمک می‌کند.
در نخستین دوره آموزشی، بیماران در دو رشته سفال نقش برجسته و سراجی سنتی آموزش دیدند. هدف این برنامه، فراهم کردن زمینه اشتغال و ارتقای مهارت‌های حرفه‌ای بیماران و دریافت مدرک رسمی از معاونت صنایع دستی بود.
تاثیر هنر بر سلامت روان و اجتماعی بیماران
تحقیقات و تجربه‌های عملی نشان می‌دهد که فعالیت در هنر و صنایع دستی به بیماران کمک می‌کند تا اضطراب، افسردگی و بی‌قراری‌های روانی کاهش یابد. همچنین توسعه مهارت‌های هنری و خلق آثار هنری اعتماد به نفس و استقلال فردی بیماران را افزایش می‌دهد.
ایرج گلزاری جمیل تاکید می‌کند که هنر به بیان دردها و زیبایی‌های درون انسان‌ها کمک می‌کند و در قالب یک شیء هنری تجلی می‌یابد؛ چیزی که پایه تکامل هنر جهان مدرن است و جنبه درمانی آن روزبه‌روز بیشتر شناخته می‌شود.
تجربه موفق موسسه بهبود در البرز
موسسه بهبود نمونه بارز کاربرد هنرـدرمانی است. آموزش صنایع دستی در این موسسه علاوه بر اثر روانی، زمینه ایجاد اشتغال و فروش محصولات را برای بیماران فراهم می‌کند. بسیاری از این تولیدات توسط افرادی که برای دلجویی یا حمایت از بیماران مراجعه می‌کنند، خریداری می‌شود.
اسدالله بیات خاطرنشان می‌کند که آموزش رشته‌های صنایع دستی مانند سفال، چرم و رودوزی سنتی، علاوه بر اثر روانی، به بهبود مهارت‌های حرفه‌ای و اشتغال بیماران کمک می‌کند.
جمع‌بندی
تجربه‌های هنرـدرمانی در ایران و جهان نشان می‌دهد که هنر می‌تواند یک ابزار قدرتمند برای بهبود سلامت روح و روان باشد. فعالیت در سفالگری، صنایع دستی و هنرهای سنتی، نه تنها مهارت، اشتغال و درآمد ایجاد می‌کند، بلکه به درمان بیماران روحی و روانی کمک می‌کند و آنها را در جامعه بازتوانی می‌کند. موسسه بهبود در البرز و برنامه‌های مشابه در همدان نمونه موفق این رویکرد هستند و مسیر ادغام هنر و درمان در ایران روزبه‌روز بیشتر توسعه می‌یابد.
منبع: نمناک
استاد ایرج عزیز خبرهات پیگیرم از دور و ذکر خیرت با بچه های هنر هست