چپدست یا راستدست شدن انسان از چه زمانی مشخص میشود؟
اگر این متن را با موبایل خود میخوانید، به احتمال ۹۰ درصد با دست راست در حال اسکرول هستید. مطالعات نشان میدهند ۸۵ تا ۹۰ درصد مردم راستدست، ۱۰ تا ۱۵ درصد چپدست و درصد کمی نیز دو دست ماهر هستند.
به گزارش خبرآنلاین، پاول رودوی، مدرس ارشد روانشناسی دانشگاه چستر بریتانیا، اعلام کرده که گرچه درصد راستدستها و چپدستها در کشورها متفاوت است، اما هیچ جای دنیا چپدستی رایجتر از راستدستی نیست.
طبیعت یا تربیت؟
محیط رشد کودک نقش مهمی در راستدست یا چپدست بودن دارد. در بسیاری از کشورها، چپدستی ناپسند یا “ناپاک” تلقی میشود و کودکان مجبور به راستدست شدن میشوند. رودوی میگوید: «در فرهنگهایی که فشار اجتماعی علیه چپدستی وجود دارد، نرخ چپدستها کمتر است.»
با این حال حتی در جوامعی که چنین فشار اجتماعی ندارند، چپدستها همچنان در اقلیت هستند. این نشان میدهد که راستدست بودن اثر بیولوژیکی دارد و تمایل به ترجیح دادن یک دست قبل از تولد آغاز میشود.
تعیین دست غالب در دوره جنینی
کلاید فرانکس، استاد ژنومیک تصویربرداری مغز در مؤسسه ماکس پلانک و دانشگاه رادبود هلند، توضیح میدهد که ترجیح یک دست قابل مشاهده در جنین است. اسکنهای اولتراسوند نشان میدهد تا هفته دهم بارداری، جنینها بیشتر دست راست را حرکت میدهند و از هفته پانزدهم، شست راست خود را بیشتر میمکند.
فرانکس اضافه میکند: «احتمال دارد راستدستی نتیجه پیشفرض رشد مغز باشد که توسط ژنوم کدگذاری شده است.» تحقیقات نشان میدهند دهها ژن (شاید تا ۴۰ ژن) در شکلگیری دست برتر نقش دارند. این ژنها بیشتر مغز را به گونهای میسازند که معمولاً دست راست را ترجیح دهد.
اما چرا برخی افراد چپدست میشوند؟ فرانکس میگوید: «چپدستی بیشتر به تغییرات تصادفی در طول رشد مغز جنینی مربوط است، نه الزاما ژنتیک یا محیط. نوسانات مولکولی در مراحل کلیدی رشد مغز میتواند دست غالب را تعیین کند.»
مزیت احتمالی تکاملی
برخی دانشمندان معتقدند دلیل راستدستی غالب، مزیت تکاملی است. رودوی میگوید: «دست برتر به استفاده از ابزار و انتقال مهارتها مرتبط است و شواهد باستانشناسی نشان میدهد انسانها حداقل نیم میلیون سال از دست راست برای ابزار استفاده کردهاند.»
علاوه بر این، نظریهای دیگر میگوید راستدستی برای مبارزه تکامل یافته است. در دوئلهای قرون وسطایی، ضربه مستقیم راستدست به قلب حریف موثرتر بود و این مزیت بقای بیشتری ایجاد میکرد.
البته چپدستها نیز برتریهای خاص خود را دارند. تعداد کمتر آنها باعث میشود حرکاتشان پیشبینیناپذیر باشد و در ورزش یا مبارزه مفید باشد. رودوی میگوید: «این تعادل موجب ادامه بقای چپدستها شده است.»
جمع بندی و نتیجهگیری
با وجود تأثیر فشار فرهنگی، دست غالب انسانها قبل از تولد شکل میگیرد. ژنها مغز را به سمت راستدستی سوق میدهند و نیروهای تکاملی، مثل استفاده از ابزار و مبارزه، این تمایل را تقویت کردهاند. چپدستها اقلیت هستند اما مزایای خاص خود را دارند و به این ترتیب جمعیت انسانها به یک تعادل طبیعی بین راستدستها و چپدستها رسیده است.
دانشمندان معتقدند تحقیقات بیشتر میتواند این موضوع را با جزئیات دقیقتر روشن کند، اما تا امروز شواهد ژنتیک، جنینی و تکاملی نشان میدهند که راستدستی یک ویژگی طبیعی و جهانی انسانهاست و چپدستها نقش مهم و خاص خود را در جمعیت دارند.
هیچ نظر! یکی از اولین.