ژن یا محیط؛ چه چیزی شخصیت و رفتار ما را شکل می‌دهد
میریام فرانکل روایت می‌کند: یک بعدازظهر داغ در روستایی کوچک در نزدیکی کلکته هندوستان، اکثر بزرگسالان خوابیده بودند. من و دخترعمویم روی زمین نشسته بودیم و داشتیم برنجک به همراه روغن خردل می‌خوردیم. ناگهان دخترعمویم به من برگشت و پرسید: «آیا درست است که در سوئد مردم گوشت گاو و خوک می‌خورند؟»
در آن زمان من تنها ۱۰ ساله بودم و احساس شرمندگی کردم. سرم را بالا و پایین کردم تا پاسخ مثبت دهم. دخترعمویم دوباره پرسید: «پس آنها سگ و گربه هم می‌خورند؟»
به نظر می‌رسید این سوال کاملاً منطقی باشد؛ اگر کسی یک حیوان چهارپا را می‌خورد، چرا حیوان چهارپای دیگر را نخورد؟ من در سوئد بزرگ شده بودم و مادرم هندی بود. در آن زمان گیاه‌خواری هنوز در سوئد رایج نشده بود و گوشت گاو یکی از منابع اصلی پروتئین بود، اما دخترعمویم عاشق حیوانات بود و گوشت نمی‌خورد.
این تجربه به من فهماند که فرهنگ و محیط چگونه بر افکار، باورها و رفتار انسان تأثیر می‌گذارد. آیا اگر من در هندوستان بزرگ می‌شدم، اخلاق، رویاها و الهامات متفاوتی داشتم؟ این سوالی است که دانشمندان و فلاسفه قرن‌هاست در جستجوی پاسخ آن هستند.
ژن در برابر محیط: کدام یک مهم‌تر است؟
زیادا آیوراک، متخصص ژنتیک روان‌کاوانه در دانشگاه اسلو نروژ، می‌گوید: DNA هر انسان منحصر به فرد است و ساختار پایه‌ای آن تحت تأثیر محیط تغییر نمی‌کند، اما DNA به تنهایی هویت ما را نمی‌سازد.
آیوراک در اوگاندا به دنیا آمد، در ۳ سالگی به کانادا مهاجرت کرد و بیشتر عمر خود را در بریتانیا گذراند. او چند سال قبل به نروژ رفت تا تحقیقات خود را ادامه دهد.
پرسش اصلی این است که آیا اگر در جای دیگری بزرگ می‌شدیم، شخصیت و اخلاق ما متفاوت بود؟ تحقیقات وسیعی برای پاسخ به این سوال در حال انجام است و شاخه‌ای جدید به نام روانشناسی بین‌فرهنگی شکل گرفته است.
دوقلوها و نقش ژن در شکل‌گیری شخصیت
یکی از گسترده‌ترین تحقیقات در این زمینه، روی دوقلوهای همسان و غیرهمسان انجام شده است. دوقلوهای همسان تقریباً از DNA یکسان برخوردارند، در حالی که دوقلوهای غیرهمسان حدود ۵۰ درصد ژن مشترک دارند.
نتایج نشان می‌دهد اگر ویژگی‌های اخلاقی دوقلوهای همسان بیشتر شبیه هم باشد تا دوقلوهای غیرهمسان، ژن‌ها نقش کلیدی در شکل‌گیری شخصیت دارند.
این تحقیقات که ۵۰ سال جمع‌آوری داده روی ۱۴ میلیون دوقلو در جهان به طول انجامید، نشان داد:
-
حدود ۵۰ درصد تفاوت‌های شخصیتی و اخلاقی ناشی از ژنتیک است.
-
باقی تفاوت‌ها تحت تأثیر محیط، تربیت و فرهنگ شکل می‌گیرد.
آیوراک می‌گوید: ترکیب ژن و محیط، سازنده باورها و رفتار ما است و هویت انسان نتیجه تعامل این دو عامل است.
نقش محیط و فرهنگ در شکل‌گیری رفتار
سفرهای فرانکل به هندوستان نمونه‌ای از تأثیر فرهنگ بر اخلاق و رفتار بود. محیطی که انسان در آن بزرگ می‌شود، رویاها، تفکرات و الهامات او را شکل می‌دهد.
تحقیقات روانشناسی بین‌فرهنگی نشان می‌دهد:
-
محیط اجتماعی و فرهنگی بر تصمیم‌گیری، نگرش‌ها و رفتارهای اخلاقی تأثیر می‌گذارد.
-
حتی افراد با ژنتیک مشابه در محیط‌های متفاوت، رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهند.
به عنوان مثال، دخترعمویم به دلیل محیط و تربیت خاص خود، گیاه‌خوار شد و تصمیمات غذایی متفاوتی گرفت. این نمونه ساده، نشان می‌دهد که محیط به همان اندازه ژن در شکل‌گیری رفتار انسان تأثیرگذار است.
ژن و هوش؛ چگونه DNA و تربیت با هم کار می‌کنند
تحقیقات همچنین نشان داده است که ۵۰ درصد از هوش انسان تحت تأثیر ژنتیک و ۵۰ درصد دیگر اکتسابی است. نکته مهم این است که:
-
در سنین بالاتر، ژن نقش پررنگ‌تری نسبت به کودکی دارد.
-
محیط، آموزش و تربیت نقش اصلی را در سال‌های اولیه زندگی ایفا می‌کند.
بنابراین، شخصیت و رفتار انسان نتیجه تعامل ژنتیک و محیط است و هر دو عامل به یک اندازه اهمیت دارند.
پیام نهایی برای مخاطبان
-
هویت و شخصیت انسان تنها محصول ژن یا محیط نیست، بلکه ترکیبی از هر دو است.
-
شناخت این تعامل می‌تواند به والدین، معلمان و جامعه کمک کند تا محیط پرورشی مناسب ایجاد کنند.
-
رعایت اصول اخلاقی و فرهنگی و انتخاب محیط سالم، می‌تواند تأثیر مثبت طولانی‌مدت بر شخصیت و هوش انسان داشته باشد.
با توجه به این یافته‌ها، تجربه‌های کودکی، سفرها و تعامل با فرهنگ‌های متفاوت، بخش مهمی از هویت و رفتار انسانی را شکل می‌دهند.
جمع‌بندی کوتاه
شخصیت و اخلاق انسان ترکیبی از ژن و محیط است. تحقیقات روی دوقلوها نشان می‌دهد ۵۰ درصد تفاوت‌ها ناشی از ژنتیک و ۵۰ درصد دیگر تحت تأثیر محیط، تربیت و فرهنگ است.
منبع: عصرایران
هیچ نظر! یکی از اولین.