بازار ضایعات موبایل داغ شد؛ مردم توان خرید گوشی ندارند

به گزارش خبرمحور به نقل از گسترش نیوز، کاهش قدرت خرید مردم در سال‌های اخیر پدیده‌ای عادی شده، اما ضربه آن به بازار موبایل از بسیاری کالاهای دیگر شدیدتر بوده است. تلفن همراه در ایران نه تنها یک وسیله ارتباطی بلکه ابزار کار، آموزش، پرداخت و زندگی دیجیتال است. بنابراین کاهش قدرت مالی برای خرید آن، پیامدهایی گسترده‌تر از یک کالای مصرفی دارد. در ماه‌های گذشته در کنار تورم بالا و محدودیت‌های ورود کالا، افزایش ارزش دلار نیز قیمت گوشی را تا حدی بالا برده که حتی مدل‌های اقتصادی و میان‌رده برای بسیاری از خانواده‌ها دست نیافتنی شده است.

رکود سنگین در بازار موبایل؛ خرید تبدیل به آخرین اولویت شد

کارشناسان بازار می‌گویند که خرید گوشی جدید در ماه‌های اخیر به حداقل خود رسیده و خانواده‌ها حتی برای تعویض موبایل معیوب نیز اقدام نمی‌کنند. بیشتر فروشندگان گزارش داده‌اند که خریداران یا به دنبال مدل‌های تعمیر شده هستند یا پیشنهاد می‌دهند گوشی قدیمی خود را در ازای مبلغی ناچیز تعویض کنند.

این رفتار باعث شده بازار موبایل از ماهی پویا به بازاری نیمه‌خاموش تبدیل شود. عملاً خرید گوشی جدید برای بخش بزرگی از جامعه ممکن نیست و مردم ترجیح می‌دهند با تعمیر، احیا و استفاده طولانی‌تر از موبایل‌های قدیمی، هزینه‌ها را کنترل کنند. تعمیرکاران نیز افزایش ۴۰ تا ۸۰ درصدی مراجعه برای تعمیر دستگاه‌های فرسوده را گزارش می‌کنند.

ضایعات موبایل، ارزشمندتر از گذشته

یکی از پیامدهای عجیب این رکود، داغ شدن بازار ضایعات موبایل است. از تابستان امسال حجم آگهی‌های مربوط به فروش قطعات معیوب در پلتفرم‌های خریدوفروش آنلاین چند برابر شده است.
در گذشته قطعاتی مانند برد سوخته، فلت شکسته، باتری خراب یا صفحه سوخته عملاً بی‌ارزش بود، اما با افزایش قیمت قطعات نو و هزینه‌های سنگین تعمیر، این قطعات تبدیل به کالایی قابل فروش شده‌اند.

فروشندگان این اقلام اغلب افراد معمولی هستند؛ صاحبان موبایل‌های قدیمی یا خراب که برای جبران بخشی از هزینه‌ها گوشی را قطعه قطعه کرده و می‌فروشند. برخی نیز ضایعات تعمیرگاه‌ها را جمع‌آوری کرده و در قالب بسته‌های قطعه معیوب عرضه می‌کنند. این موضوع علاوه بر فشار اقتصادی، نشان دهنده تلاش مردم برای استفاده از کوچک‌ترین منابع مالی قابل بازیافت است.

چه کسانی خریدار ضایعات موبایل هستند؟

بر خلاف تصور، خریداران این ضایعات فقط بازیافت‌کنندگان فلزات گران‌بها نیستند. سه گروه عمده در این بازار فعال‌اند:

۱. تعمیرکاران موبایل

آن‌ها قطعات سوخته را خریداری می‌کنند تا بخش‌های سالم را جداسازی کنند.
مثلاً ممکن است یک برد سوخته همچنان آی‌سی سالم داشته باشد یا یک صفحه شکسته تاچ قابل استفاده داشته باشد. این قطعات در تعمیر گوشی‌های ارزان‌تر یا برای آموزش شاگردان استفاده می‌شود.

۲. سازندگان گوشی‌های کارکرده بازسازی شده (Refurbished)

برخی تعمیرکاران با ترکیب چند قطعه معیوب، یک گوشی نیمه‌کارآمد می‌سازند و آن را با قیمت پایین‌تری می‌فروشند. در شرایطی که گوشی نو گران شده، این مدل‌ها استقبال زیادی پیدا کرده‌اند.

۳. فعالان حوزه بازیافت دیجیتال

ضایعات موبایل حاوی فلزات ارزشمندی مثل طلا، نقره، پلاتین و پالادیوم است.
بردهای سوخته که برای کاربران عادی بی‌ارزش است، برای بازیافت‌کنندگان یک منبع سودآور محسوب می‌شود. برخی افراد حتی در مقیاس کوچک با روش‌های ساده به استخراج طلا از بردها مشغول‌اند.

اقتصاد ضایعات موبایل؛ بازاری که از دل بحران متولد شد

این بازار ناگهانی نتیجه مستقیم سقوط قدرت خرید است. هرچه قیمت گوشی و قطعات افزایش یافته، فاصله مردم با خرید محصول جدید بیشتر شده است. اکنون حتی قطعات خرد و معیوب نیز ارزش پیدا کرده‌اند.
برای مثال:

• یک برد سوخته گوشی میان‌رده که قبلاً ارزش نداشت، اکنون ۸۰ تا ۱۵۰ هزار تومان معامله می‌شود.

• باتری معیوب که قابل استفاده نیست، به قیمت ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان خریدار دارد.

• صفحه شکسته بسته به مدل گوشی ۵۰ تا ۳۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری می‌شود.

این قیمت‌ها نشان می‌دهد اقتصاد ضایعات موبایل دیگر کوچک نیست و تبدیل به بخشی جدی از اقتصاد زیرزمینی دیجیتال شده است.

نقش افزایش قیمت قطعات اورجینال در رونق بازار ضایعات

افزایش هزینه واردات، تعرفه‌های بالا، محدودیت‌های ورود رسمی کالا و کاهش عرضه، قیمت قطعات اورجینال را به شدت بالا برده است. تعمیر گوشی جدید با قطعات اصل گاهی نزدیک به قیمت یک گوشی میان‌رده تمام می‌شود.
برای مثال:

• تعویض صفحه نمایش اصل آیفون گاهی بیش از ۲۰ میلیون تومان قیمت دارد.

• تعویض برد اصل برخی مدل‌های سامسونگ یا شیائومی بالای ۷ تا ۱۰ میلیون تومان است.

در چنین شرایطی مشتریان برای زنده نگه داشتن گوشی خود به قطعات دست دوم، کارکرده یا حتی ضایعاتی روی می‌آورند.

تهدید زیست‌محیطی و نبود نظارت روی بازیافت خانگی

همزمان با رونق بازار ضایعات موبایل، نگرانی‌های محیط‌زیستی نیز افزایش یافته است.
استخراج خانگی فلزات گران‌بها از بردهای سوخته معمولاً با روش‌های غیر استاندارد انجام می‌شود. سوزاندن برد، تخلیه غیراصولی باتری و استفاده از مواد شیمیایی بدون تجهیزات ایمنی، می‌تواند:

• گازهای سمی تولید کند

• خاک و آب را آلوده کند

• خطر آتش‌سوزی ایجاد کند

• به سلامتی افراد آسیب جدی برساند

نبود نظارت کافی روی این فرآیندها ممکن است پیامدهای بزرگی در آینده ایجاد کند و نیازمند سیاست‌گذاری فوری است.

آینده بازار موبایل؛ ادامه رکود یا انفجار تقاضا؟

کارشناسان معتقدند اگر قیمت ارز کنترل نشود، واردات تسهیل نگردد و بازار از حالت فصلی خارج نشود، رکود ادامه خواهد داشت. در سوی مقابل، برخی می‌گویند با پایان ماه‌های بلاتکلیفی اقتصادی و ثبات نسبی نرخ‌ها، تقاضا ممکن است ناگهان افزایش یابد و موج جدیدی از خرید شکل بگیرد.

اما یک نکته روشن است:
وقتی مردم توان خرید گوشی ندارند، ضایعات موبایل جایگزین گوشی نو نمی‌شود؛ فقط نشان می‌دهد اقتصادی که مردم را به فروش قطعات سوخته موبایل وادار می‌کند، نیاز فوری به ترمیم دارد.

در تصاویر زیر می توانید تعدادی از این نوع آگهی های مربوط به خرید و فروش ضایعات تلفن همراه به صورت کیلویی را مشاهده کنید.

جمع‌بندی

بازار ضایعات موبایل تصویری روشن از واقعیت اقتصادی کشور است؛ بازاری که از دل فشار مالی، کاهش قدرت خرید و گرانی قطعات متولد شده و اکنون بخشی فعال از اقتصاد دیجیتال به شمار می‌آید. در شرایطی که خرید گوشی نو برای بسیاری از مردم ممکن نیست، فروش قطعات معیوب به منبع درآمد تبدیل شده است. با این حال نگرانی‌های زیست‌محیطی و نبود نظارت دقیق، ضرورت سیاست‌گذاری فوری در این حوزه را دوچندان می‌کند.