شوک آماری در بازار کار؛ بیش از ۶۰ درصد ایرانیان شغل ندارند

در ایران از میان بیش از ۶۶ میلیون نفر جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر، تنها حدود ۲۶ میلیون نفر در بازار کار حضور دارند و نزدیک به دو میلیون نفر از آنها بیکار هستند. این بدان معناست که بیش از ۴۰ میلیون نفر از جمعیت در سن اشتغال، خارج از بازار کار قرار دارند. اقتصاددانان نرخ مشارکت بالای ۶۰ درصد را مطلوب می‌دانند و کاهش آن به زیر ۵۰ درصد را نشانه‌ای نگران‌کننده برای اقتصاد تلقی می‌کنند.

علاوه بر مشارکت پایین، بازار کار ایران با مشکل کیفیت پایین مشاغل نیز مواجه است. بخش بزرگی از نیروی کار در فعالیت‌هایی مشغول هستند که بهره‌وری پایین، امنیت شغلی محدود، دستمزد ناکافی و چشم‌انداز پیشرفت اندکی دارند. از سوی دیگر، گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از پایان سال ۱۴۰۴ بسیاری از قراردادهای کاری تمدید نشده و موجی از تعدیل نیرو در برخی بنگاه‌ها شکل گرفته است. طبق گزارش‌ها حدود ۲۹۰ هزار نفر نیز برای دریافت بیمه بیکاری درخواست ثبت کرده‌اند.

بررسی ترکیب جمعیت غیرفعال نشان می‌دهد زنان نقش پررنگی در این آمار دارند. نزدیک به ۷۳ درصد جمعیت غیرفعال کشور را زنان تشکیل می‌دهند. از میان حدود ۳۳ میلیون زن ۱۵ ساله و بالاتر، تنها چهار میلیون نفر در بازار کار مشارکت دارند و بیش از ۲۹ میلیون نفر خارج از بازار کار هستند. همچنین نرخ بیکاری زنان فعال حدود ۱۵ درصد برآورد می‌شود.

نرخ مشارکت زنان در ایران در مقایسه با کشورهای منطقه نیز پایین است. در حالی که نرخ مشارکت مردان به ۶۷.۲ درصد می‌رسد، مشارکت زنان تنها ۱۲.۲ درصد است. کارشناسان علت این وضعیت را مجموعه‌ای از عوامل فرهنگی، اقتصادی و ساختاری می‌دانند؛ از جمله شکاف میان آموزش و اشتغال، مسئولیت‌های خانوادگی، کمبود خدمات مراقبتی، شرایط نامساعد بازار کار و محدود بودن فرصت‌های شغلی مناسب برای زنان تحصیل‌کرده.