بارورسازی در ایران؛ تهران و سه منطقه دیگر هدف شدند

به گزارش خبرمحور به نقل از ایسنا، بارورسازی ابرها در ایران وارد فاز تازه ای شده و مقامات سازمان توسعه و بهره برداری فناوریهای نوین آبهای جوی میگویند عملیات فعال در چهار منطقه کشور ادامه دارد. هدف اصلی این طرح، افزایش راندمان بارش طبیعی در سامانه های مساعد است و نه ایجاد بارش از هیچ یا جابه جایی ابرها؛ موضوعی که بارها توسط کارشناسان جهانی و همچنین بیانیه 2024 سازمان جهانی هواشناسی تایید شده است.

محمدمهدی جوادیان زاده، سرپرست این سازمان، در نشست تخصصی آب یا سراب توضیح داد که آنچه درباره بارورسازی گفته میشود اغلب در افکار عمومی با تصور خلق باران مصنوعی اشتباه گرفته میشود. اما در واقع این عملیات تنها در شرایطی که سامانه بارشی وجود داشته باشد اثرگذار خواهد بود و نقشی در ایجاد بارش از صفر ندارد. به گفته او، بارورسازی با هدف تقویت هسته های یخ زا در ابرهای سرد انجام میشود و این موضوع میتواند به بهبود بازده بارش طبیعی کمک کند.

پیچیدگی علمی بارورسازی و اهمیت ارزیابی مستقل

جوادیان زاده در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد که پیچیده ترین بخش بارورسازی، تفکیک میزان اثر واقعی عملیات از بارش طبیعی است. او توضیح داد که در جهان نیز این موضوع همواره مورد بحث بوده و روشهای مختلفی برای ارزیابی صحیح نتایج تدوین شده است.
به دلیل اهمیت این موضوع و جلوگیری از تعارض منافع، ارزیابیها در ایران توسط مراکز علمی ثالث و بعضا بین المللی انجام میشود. این رویکرد موجب افزایش اعتبار علمی نتایج و همچنین بهبود روند اجرای پروژه در سالهای اخیر شده است.

سرپرست سازمان توسعه و بهره برداری فناوریهای نوین آبهای جوی تاکید کرد که ایران از سال 1376 پروژه بارورسازی ابرها را آغاز کرده است. در آن زمان انتقال فناوری از یک موسسه روسی انجام شد و پس از آن دو فروند هواپیما برای عملیات بارورسازی تجهیز شدند. طی سالهای مختلف، طرحهای آزمایشی و مطالعات گسترده ای انجام شده که نقطه اوج آن پروژه امکان سنجی بزرگ بین سالهای 1382 تا 1388 بود. در این پروژه، 24 جلد گزارش علمی تهیه شد و بهترین مناطق ایران برای اجرای بارورسازی شناسایی شد.

تاکید بر اجرای بارورسازی روی ارتفاعات

بر اساس بیانیه جدید سازمان جهانی هواشناسی در سال 2024، بارورسازی باید روی ارتفاعات انجام شود؛ جایی که هم ریسک کمتر است و هم بازده عملیات بهتر خواهد بود. ارتفاعات معمولا از آلاینده های شهری دورترند و ساختار ابرهای سرد و مرطوب در آنها بهتر شکل میگیرد؛ به همین دلیل شانس موفقیت عملیات بارورسازی در این مناطق بالاتر است.

جوادیان زاده اعلام کرد که ایران نیز در همین مسیر حرکت میکند و تلاش دارد عملیات بارورسازی را به مناطقی انتقال دهد که بیشترین بازده را داشته باشند.

کمبود زیرساختهای پژوهشی؛ چالش اصلی پروژه

وی در ادامه افزود که کشور هنوز در حوزه آزمایشگاهها و زیرساختهای پژوهشی از استانداردهای جهانی فاصله دارد. این موضوع باعث میشود بخشی از داده ها با تاخیر آماده تحلیل شوند و روند پژوهشهای دقیق کند شود.

با این حال نقشه راه آینده بارورسازی در ایران تمرکز ویژه ای بر ارتقای زیرساختها دارد. این برنامه با همکاری مستقیم سازمان هواشناسی دنبال میشود و توسعه آزمایشگاههای تخصصی نیز در دستور کار قرار دارد.
این زیرساختها برای ساخت تجهیزات، تحلیل داده ها، سنجش تغییرات اقلیمی و بررسی اثرگذاری عملیات بسیار حیاتی هستند.

اجرای عملیات بارورسازی در چهار منطقه کشور

جوادیان زاده اعلام کرد که بارورسازی در چهار منطقه کشور در حال اجراست:

• شمال شرق (استانهای خراسان)

• شمال غرب (حوضه آبریز دریاچه ارومیه)

• غرب کشور (مناطق زاینده رود و کوهرنگ)

• تهران

او همچنین اشاره کرد که در استانهای مرکزی و بوشهر نیز عملیات بارورسازی از طریق پهپاد انجام میشود. استفاده از پهپادها یک فناوری جدید در این حوزه محسوب میشود و میتواند در آینده بخشی از عملیات هوایی بارورسازی را تسهیل کند.
این روش نسبت به هواپیما هزینه کمتری دارد و میتواند در ارتفاعات خاص یا مناطق کوچک تر و هدفمند مورد استفاده قرار گیرد.

با توجه به شرایط اقلیمی ایران و کاهش بارشهای سالانه، بارورسازی به عنوان یکی از راهکارهای مکمل مدیریت منابع آب مطرح است. اگرچه این پروژه قادر به حل کامل بحران آب نیست، اما میتواند در کنار سایر طرحها مانند مدیریت مصرف، بازچرخانی آب، کاهش هدررفت منابع و توسعه سدها به بهبود شرایط کمک کند.

بارورسازی در اصل یک فناوری کمکی است و نمیتواند ساختار اقلیم کشور را تغییر دهد، اما میتواند بازده بارشهای موجود را در مناطق مستعد تا حدی افزایش دهد. کارشناسان تاکید میکنند که این فناوری تنها زمانی موثر است که شرایط جوی مناسب باشد و انتظار معجزه یا بارشهای غیرطبیعی از آن اشتباه است.

جمع بندی کوتاه

بارورسازی ابرها در ایران دوباره جدی شده و هم اکنون در چهار منطقه کشور در حال اجراست. هدف این عملیات، افزایش راندمان بارش طبیعی در سامانه های مساعد است. در کنار گسترش پروژه، برنامه هایی برای تقویت زیرساختهای پژوهشی و استفاده از فناوریهای نوین مانند پهپاد نیز در دستور کار قرار دارد. این طرح میتواند یکی از ابزارهای کمکی مدیریت بحران آب در ایران باشد.