بازار ایران زیر فشار تورم / دست دوم ها سلطه گرفتند

وقتی نو دیگر در سبد جا نمی‌گیرد: داستان بازار دست‌دوم

در سال ۱۴۰۵، وقتی خانواده‌ای به فروشگاه می‌رسد و قیمت یخچال یا ماشین لباسشویی را می‌بیند، اغلب چشمانش از تعجب گشاد می‌شود. افزایش قیمت‌ها به‌قدری عجیب و سرسام آور شده که خرید کالای نو برای بسیاری دیگر امکان‌پذیر نیست. در نتیجه، بازار کالاهای دست‌دوم به‌طرز چشمگیری رونق گرفته است.

در یکی از محله‌های مرکزی شهر تهران، خانواده‌ای که قبلاً همیشه ترجیح می‌داد کالاهای برقی را نو بخرد، وقتی جاروبرقی‌شان خراب شد، به جای پرداخت 15 میلیون تومان برای نمونه نو، با 6 میلیون تومان یک مدل دست‌دوم مشابه خریداری کردند. این اتفاق تنها برای لوازم بزرگ خانگی نیست بلکه؛ مبلمان، فرش و حتی لوازم برقی کوچک نیز مسیر مشابهی را طی کردند.

در سال ۱۴۰۵، وقتی تورم بی‌سابقه فشار بر خانوارها را دوچندان کرد، بسیاری از خانواده‌ها مجبور شدند سبد خرید خود را بازتعریف کنند.

مریم، مادر دو فرزند در تهران، وقتی قیمت یخچال نو را دید، ناامید شد و به بازار دست‌دوم رفت؛ او یک یخچال سالم با نصف قیمت نو خرید. او می گوید؛ «بهتر است کمی ریسک کنم و دست‌دوم بخرم، تا هزینه سنگین نو را یک‌باره پرداخت کنم.»

علی، کارمند اداری، وقتی ماشین لباسشویی قدیمی‌شان خراب شد، ترجیح داد مدل نو را با ۶ قسط ماهانه خریداری کند؛ «بدون قسط، توان خرید نداشتم، حتی برای یک کالای ضروری.»

نگین، دانشجویی که این روزها درس خواندنش آنلاین است نه حضوری، برای ادامه کلاس‌ها به لپ‌تاپ نیاز داشت؛ با توجه به افزایش شدید قیمت‌ها، او به یک لپ‌تاپ دسته‌دوم با کارکرد کم رضایت داد؛ «این گزینه به من امکان داد درس‌هایم را ادامه دهم، بدون اینکه وام بگیرم.»

سعید، شهروند دیگری است که به «اقتصادنیوز» می گوید؛ « قصد خرید تلویزیون جدید داشتند، تلویزیون کارکرده با گارانتی محدود خریدند تا با بودجه محدود نیازشان را برآورده کنند.»

این روایت‌ها نشان می‌دهند که خرید دست‌دوم و پرداخت قسطی دیگر تنها انتخاب اقتصادی نیست، بلکه راهکاری برای ادامه زندگی در شرایط تورمی و کاهش قدرت خرید است؛ پدیده‌ای که بازار را متحول کرده و به یک گزینه اصلی خانوارها بدل شده است.

مصرف‌کنندگان می‌گویند که دیگر خرید کالای نو برای بسیاری از اقلام بزرگ‌تر مثل یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی در برنامه مالی‌شان جای ندارد، چرا که افزایش قیمت‌ها در سال اخیر به‌گونه‌ای بوده که توان پرداخت نقدی برای بسیاری از اقشار کاهش یافته و برآورد هزینه‌ها نشان داده که خرید دست‌دوم یا قسطی برایشان گزینه عملی‌تر است، نه فقط اقتصاداً ارزان‌تر، بلکه تنها راهی که می‌توانند واقعاً از پس آن بربیایند.

چرا دست‌دوم؟

سه عامل اصلی این تغییر رفتار را توضیح می‌دهند:

کاهش قدرت خرید: ارزش ریال به شدت کاهش یافته و تورم همچنان در مسیر صعود است، بنابراین پرداخت نقدی برای کالاهای نو سنگین شد و خرید دست‌دوم به یک گزینه عملی تبدیل شد.

هزینه‌های ثابت سنگین‌تر: افزایش هزینه‌های مواد غذایی، انرژی، مسکن و خدمات عمومی باعث شد که بخش بیشتری از بودجه صرف تأمین نیازهای پایه شود و بخش زیادی برای خرید کالاهای نو باقی نماند.

انتظار بی‌ثبات تر شدن اقتصاد: خانوارها پیش‌بینی می‌کردند که قیمت‌ها در ماه‌های بعد نیز افزایش یابد، بنابراین ترجیح دادند همین حالا با هزینه کمتر، کالای کارکرده تهیه کنند تا بعدها مجبور به پرداخت بیشتر نشوند.

نتیجه این ترکیب سه‌گانه این است که مصرف‌کنندگان به شکل طبیعی به خرید دست‌دوم برای لوازم خانگی، الکترونیک و …روی می آورند.