زلزله در بازار لبنیات / قیمت پنیر چقدر گران شد؟

به گزارش خبر محور؛ بازار لبنیات کشور در هفته‌های اخیر با یک شوک قیمتی بی‌سابقه مواجه شده است. در حالی که تا کمتر از یک ماه گذشته، خرید پنیر زیر ۱۰۰ هزار تومان به یک چالش تبدیل شده بود، اکنون با جهش ۱۰۰ درصدی نرخ شیر خام و نایاب شدن آن در دامداری‌ها، قیمت پرفروش‌ترین پنیرهای بازار تا ۷۰ درصد دیگر رشد داشته است. این بن‌بست تأمین در حالی رخ می‌دهد که ممنوعیت سخت‌گیرانه واردات پنیر، هرگونه راه جایگزین برای تنظیم بازار این کالای اساسی را مسدود کرده است.

سومین موج گرانی و شوک ۱۰۰ درصدی شیر خام

شیر خام به عنوان ماده اولیه و تشکیل‌دهنده ۷۰ درصد بهای تمام‌شده لبنیات، عامل اصلی این زلزله قیمتی است. طبق مصوبه شانزدهمین کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار کالاهای کشاورزی (۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵)، قیمت هر کیلوگرم شیر خام با چربی ۳.۲ درصد، ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شد. این در حالی است که در آخرین مصوبه رسمی (مهرماه ۱۴۰۴)، این نرخ حدود ۲۸ تا ۳۰ هزار تومان بود؛ به عبارت دیگر، شیر خام ظرف کمتر از ۸ ماه، رشد قیمت ۱۰۰ درصدی (دو برابری) را تجربه کرده است.

این تحول، سومین موج گرانی شیر از ابتدای سال ۱۴۰۴ محسوب می‌شود:

• موج اول: حذف کامل ارز ترجیحی نهاده‌های دامی.

• موج دوم (پاییز ۱۴۰۴): تورم بخش حمل‌ونقل و افزایش دستمزد دامداران.

• موج سوم (بهار ۱۴۰۵): جهش ۱۰۰ درصدی مصوبه جدید و ایجاد بحران جدی در معیشت مردم.

کمیابی شیر خام در بازار؛ مثلث بحران دامداران

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد بازار علاوه بر قیمت، با بحران شدید «عرضه» نیز روبروست. سه عامل شیوع بیماری تب برفکی، کمبود شدید علوفه و نهاده‌ها به دلیل اختلال در واردات و هزینه‌های سرسام‌آور تولید، بسیاری از دامداری‌ها را به تعطیلی یا فعالیت با حداقل ظرفیت کشانده است.

قانون ممنوعیت واردات؛ انسداد تنها راه فرار بازار

در شرایطی که عرضه داخلی با چالش مواجه است، تداوم ممنوعیت واردات انواع پنیر (تازه، حاصل از آب پنیر یا کشک، رنده شده یا پودری) وضعیت را وخیم‌تر کرده است. سیاست ممنوعیت واردات کالاهای خارجی دارای مشابه ایرانی، عملاً مانع ورود هرگونه محموله خارجی برای تنظیم بازار شده است.

ترکیب سمی «کاهش عرضه شیر خام داخلی» و «ممنوعیت واردات کالاهای کمکی»، قفسه فروشگاه‌ها را از برندهای پرفروش خالی کرده و به التهاب قیمتی دامن زده است.

کارنامه قیمتی بازار؛ جدول نرخ انواع پنیر 

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد قیمت محصولات لبنی نسبت به هفته‌های گذشته بین ۵۰ تا ۶۰ درصد (و در برخی اقلام تا ۷۰ درصد) افزایش یافته است. در ادامه لیست قیمت‌ها به تفکیک نوع پنیر آمده است.

انواع پنیر سفید (پرمصرف)

پنیر سنتی لیقوان

پنیرهای یو‌اف (UF – فراپالایش)

انواع پنیر خامه‌ای و ویژه

پنیر بلغاری و متفرقه

• پنیر بلغاری میهن (۴۰۰ گرمی): ۳۲۱,۰۳۰ تومان

• پنیر بلغاری صباح (عمده – متغیر): ۲۰۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ تومان

سقوط آزاد سرانه مصرف لبنیات و هشدار تعطیلی کارخانه‌ها

علی‌احسان ظفری، مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های لبنی، با هشدار نسبت به وضعیت بحرانی فعلی اعلام کرد: «اثرات افزایش قیمت شیر خام هنوز به طور کامل در بازار تخلیه نشده، اما هم‌اکنون نیز تقاضا برای خرید لبنیات به شدت افت کرده است. ادامه این روند و اعمال قیمت‌های دستوری بدون حمایت از تولیدکننده، می‌تواند منجر به تعطیلی سریالی کارخانه‌های لبنی کوچک و متوسط شود.»

گزارش‌های میدانی تایید می‌کند که با این جهش قیمتی، بسیاری از خانوارهای کم‌درآمد و حتی طبقه متوسط در حال حذف پنیر از سبد غذایی خود هستند. سرانه مصرف لبنیات در ایران که پیش از این نیز یک‌سوم استانداردهای جهانی بود، اکنون در آستانه یک سقوط آزاد جدید قرار دارد.

پیش‌بینی بازار؛ فردا و روزهای آینده

کارشناسان معتقدند با وجود ثبات نسبی قیمت شیر خام در روزهای اخیر، اثرات موج سوم گرانی هنوز کاملاً بر روی محصول نهایی تخلیه نشده است. از این رو:

• احتمال افزایش مجدد ۱۰ تا ۲۰ درصدی قیمت انواع پنیر تا پایان هفته دور از ذهن نیست.

آینده بازار در هفته‌های پیش‌رو به چهار فاکتور حیاتی بستگی دارد

1. میزان تخصیص ارز توسط دولت برای واردات علوفه و نهاده‌های دامی.

2. موفقیت در کنترل بیماری‌های دامی به‌ویژه تب برفکی.

3. پرهیز از قیمت‌گذاری دستوری شتاب‌زده که منجر به شکل‌گیری بازار سیاه می‌شود.

4. کاهش قدرت خرید مردم که خود به خود ترمز تقاضا را خواهد کشید.

در سناریوی واقع‌بینانه، در صورت عدم مداخله حمایتی و فوری دولت، بازار تا پایان خرداد با تشدید کمبود و رشد بیشتر قیمت‌ها مواجه خواهد شد. در خوش‌بینانه‌ترین حالت نیز، قیمت‌ها تنها در سطوح گران فعلی تثبیت می‌شوند.

راهنمای خرید برای شهروندان در شرایط بحران

برای مدیریت هزینه‌ها و مقابله با نابسامانی‌های فعلی بازار، کارشناسان توصیه می‌کنند:

• پرهیز از خرید هیجانی: بازار دچار حباب موقت نیست، بلکه با افزایش بهای تمام‌شده روبروست؛ خرید بیش از نیاز و هیجانی تنها به احتکار و کمیابی بیشتر دامن می‌زند.

• خرید از مراکز زنجیره‌ای و معتبر: به دلیل کاهش عرضه، احتمال ورود کالاهای تقلبی یا تاریخ‌گذشته به واحدهای غیرمجاز وجود دارد. حتماً از فروشگاه‌های دارای مجوز یا پلتفرم‌های دارای نماد اعتماد الکترونیک خرید کنید.

• جایگزینی منابع پروتئینی: برای تعدیل هزینه‌های صبحانه، می‌توان بخشی از سهم پنیر را با گزینه‌هایی همچون تخم‌مرغ یا حبوبات که ثبات قیمتی بهتری دارند، جایگزین کرد.

• مقایسه قیمت‌ها و خرید عمده: پیش از خرید، قیمت برندهای مختلف را در پلتفرم‌های معتبر مقایسه کرده و در صورت امکان، از تعاونی‌های مصرف که حاشیه سود کمتری دارند، به صورت عمده (با توجه به تاریخ انقضا) خرید کنید.

بله | ایتا | روبیکا | سروش پلاس | تلگرام | اینستاگرام | آپارات