وزارت کار بانک زمان تاسیس می کند | ماجرا چیست؟
وزارت کار در چارچوب اجرای برنامه هفتم توسعه، در آستانه راهاندازی سازوکاری جدید با عنوان «بانک زمان» قرار گرفته است؛ طرحی نوآورانه که با هدف ساماندهی خدمات داوطلبانه و مراقبتی، بهویژه برای سالمندان و افراد دارای معلولیت، طراحی شده و در آن «زمان» بهعنوان واحد اصلی تبادل خدمات اجتماعی جایگزین پول میشود. این ایده که ریشه در تجربه برخی کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه دارد، اکنون بهعنوان یکی از ابزارهای نوین تأمین اجتماعی در ایران مطرح شده و توجه سیاستگذاران و کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی را به خود جلب کرده است.
بانک زمان بر اساس بند الحاقی (ت) ماده ۳۱ لایحه برنامه هفتم توسعه طراحی شده است؛ بندی که پس از بررسیهای کارشناسی در مجلس شورای اسلامی به تصویب نمایندگان رسید و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی را موظف میکند با بهرهگیری از ظرفیت شرکتها، سازمانهای مردمنهاد و تشکلهای داوطلبانه، بستر لازم برای ایجاد و راهاندازی این بانک را فراهم کند. هدف اصلی این بند قانونی، پاسخ به نیاز روبهافزایش جامعه به خدمات مراقبتی و در عین حال، استفاده مؤثر از سرمایه اجتماعی و مشارکت داوطلبانه شهروندان عنوان شده است.
مطابق با مفاد قانون برنامه هفتم توسعه، افراد داوطلب میتوانند بخشی از وقت و توان خود را صرف ارائه خدمات رایگان مراقبتی کنند؛ خدماتی که طیف گستردهای را دربر میگیرد؛ از نگهداری و مراقبت از سالمندان و افراد دارای معلولیت گرفته تا کمک به بیماران نیازمند مراقبتهای ویژه یا حتی حمایتهای اجتماعی سادهتر مانند همراهی، خرید مایحتاج یا انجام امور روزمره. در مقابل این خدمات، داوطلبان «اعتبار زمانی» دریافت میکنند؛ اعتباری که نه بهصورت پول، بلکه به شکل ساعت یا واحد زمان در حساب آنان ثبت میشود و در آینده، هنگام نیاز خود یا افراد معرفیشده از سوی آنان، قابل استفاده خواهد بود.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، پیشتر در توضیح این طرح تأکید کرده بود که بانک زمان به هیچوجه به معنای ایجاد ساختار حقوقبگیر، استخدام رسمی یا اشتغال دولتی نیست. به گفته او، فلسفه اصلی این طرح «نذر وقت» و وقف داوطلبانه زمان برای خدمت به سالمندان، معلولان و نیازمندان است؛ اقدامی که علاوه بر تقویت روحیه همبستگی اجتماعی، میتواند بخشی از بار سنگین خدمات مراقبتی را از دوش دولت بردارد. قالیباف همچنین تصریح کرده است که نقش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در این میان، صرفاً بسترسازی، سیاستگذاری و تسهیلگری است و اجرای عملیاتی آن باید با مشارکت مردم و نهادهای غیردولتی انجام شود.
کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند راهاندازی بانک زمان میتواند پاسخی عملی به یکی از چالشهای مهم جامعه ایران در سالهای آینده باشد؛ یعنی پدیده سالمندی جمعیت. بر اساس آمارهای رسمی، روند افزایش جمعیت سالمندان در کشور شتاب گرفته و همزمان، نیاز به خدمات مراقبتی، حمایتی و توانبخشی نیز رو به افزایش است. در چنین شرایطی، اتکای صرف به منابع مالی و ساختارهای دولتی، نهتنها پرهزینه بلکه در بلندمدت غیرقابل دوام خواهد بود. بانک زمان با تکیه بر مشارکت داوطلبانه شهروندان، میتواند بهعنوان مکمل نظام تأمین اجتماعی عمل کند و بخشی از این نیازها را پوشش دهد.
از سوی دیگر، این طرح میتواند به فعالسازی سرمایه اجتماعی و تقویت حس مسئولیتپذیری شهروندان کمک کند. در الگوی بانک زمان، هر فرد نهتنها مصرفکننده خدمات، بلکه بالقوه ارائهدهنده خدمت نیز هست. همین موضوع باعث میشود روابط اجتماعی تقویت شود، اعتماد میان افراد افزایش یابد و شبکههای حمایتی محلی شکل بگیرد. تجربه کشورهای دیگر نشان داده است که بانکهای زمان، علاوه بر آثار اجتماعی مثبت، میتوانند به کاهش انزوای سالمندان، افزایش مشارکت اجتماعی جوانان و حتی ارتقای سلامت روانی داوطلبان منجر شوند.
با این حال، اجرای موفق بانک زمان در ایران نیازمند پیششرطهایی است؛ از جمله تدوین آییننامههای شفاف، ایجاد زیرساختهای دیجیتال برای ثبت و مدیریت اعتبارهای زمانی، نظارت دقیق بر کیفیت خدمات ارائهشده و فرهنگسازی گسترده در میان مردم. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید با همکاری سازمانهای مردمنهاد و رسانهها، به تبیین دقیق اهداف و سازوکار این طرح بپردازد تا از سوءبرداشتها و انتظارات نادرست جلوگیری شود.
در مجموع، بانک زمان بهعنوان یکی از نوآوریهای مهم برنامه هفتم توسعه، میتواند نقش مؤثری در آینده نظام رفاه اجتماعی ایران ایفا کند؛ الگویی که اگر بهدرستی اجرا شود، هم پاسخگوی نیازهای روبهافزایش مراقبتی جامعه خواهد بود و هم زمینه مشارکت فعالتر شهروندان در حل مسائل اجتماعی را فراهم میکند. اکنون باید دید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی چگونه این ایده را از مرحله قانونگذاری به عرصه اجرا خواهد رساند و آیا بانک زمان میتواند به یک تجربه موفق در سیاستگذاری اجتماعی ایران تبدیل شود یا خیر.
منبع: فارس
هیچ نظر! یکی از اولین.