بازار برنج چرا اشباع نمی شود؟ واقعیت پشت واردات

با وجود اعلام رسمی افزایش ترخیص و احیای نسبی واردات برنج در ماه های اخیر، شواهد میدانی از سطح بازار مصرف تصویر متفاوتی را نشان می دهد. برخلاف انتظار، نشانه های وفور و اشباع کالا در بازار به صورت ملموس دیده نمی شود و بسیاری از مصرف کنندگان همچنان با دسترسی محدود به برنج های وارداتی مواجه هستند.

همزمان با اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی، انتظار می رفت عرضه برنج های وارداتی به ویژه انواع پرمصرف هندی و پاکستانی افزایش یابد و بازار به سمت تعادل حرکت کند. اما بررسی فروشگاه ها نشان می دهد این اقلام تنها به صورت محدود و سهمیه بندی شده در برخی مراکز توزیع عرضه می شوند و خبری از عرضه گسترده نیست.

این شرایط باعث شده بازار برنج در وضعیتی دوگانه قرار بگیرد؛ از یک سو آمارهای رسمی از افزایش واردات سخن می گویند و از سوی دیگر، مصرف کنندگان و فعالان بازار همچنان کمبود را احساس می کنند.

گلایه بنکداران؛ برنج به شبکه عمده فروشی نمی رسد

در سطح عمده فروشی نیز شرایط چندان متفاوت نیست. بسیاری از بنکداران و فعالان بازار از توزیع ناکافی برنج های وارداتی گلایه دارند. به گفته آنها، برنج هایی مانند هندی احمد و برخی واریته های پرمصرف پاکستانی یا به مقدار بسیار اندک وارد بازار می شود یا اساسا به صورت گسترده در اختیار شبکه عمده فروشی قرار نمی گیرد.

این محدودیت در تزریق کالا به بازار، مانع از اشباع واقعی شده و در نتیجه، قیمت ها کاهش محسوسی را تجربه نکرده اند. فعالان بازار معتقدند تا زمانی که توزیع به شکل پیوسته و بدون محدودیت انجام نشود، نمی توان انتظار تعدیل پایدار قیمت ها را داشت.

در چنین شرایطی، بازار در حالت انتظار و ناپایداری باقی می ماند و کوچک ترین شوک می تواند زمینه افزایش قیمت را فراهم کند.

واردات بدون ارز؛ فشار سنگین بر بخش خصوصی

در همین راستا، مجیدرضا خاکی دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران اعلام کرده است که در ۱۰ ماهه امسال، بخش خصوصی حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن برنج سفید را از گمرکات کشور ترخیص کرده است. نکته مهم آنجاست که بخش عمده این واردات بدون دریافت ارز دولتی و تنها با اتکا به سرمایه و اعتبار واردکنندگان انجام شده است.

به گفته او، در پنجم بهمن ماه مجوز ثبت سفارش جدید برای واردات ۳۰۰ هزار تن برنج سفید صادر شده و از نظر فرآیندهای اداری، محدودیت جدی وجود ندارد. همچنین با مصوبه اخیر ستاد تنظیم بازار، کالاهای اساسی تا پایان سال از قاعده تقدم تاریخ ثبت سفارش بر تاریخ بارنامه معاف شده اند؛ تصمیمی که امکان ورود سریع تر کالا به گمرک را فراهم می کند.

خاکی تاکید کرده که از منظر ثبت سفارش و تشریفات اداری، شرایط نسبت به گذشته تسهیل شده و مانع خاصی وجود ندارد. اما مشکل اصلی جای دیگری است.

معوقات ارزی و بحران سرمایه در گردش

به گفته دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران، چالش جدی بازار برنج، معوقات سنگین ارزی است. برای محموله هایی که از بهمن سال گذشته ترخیص و مصرف شده اند، تاکنون هیچ پرداختی بابت ارز ترجیحی صورت نگرفته و حجم این بدهی ها به حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون یورو رسیده است.

این معوقات باعث شده واردکنندگان با بدهی سنگین و کاهش اعتبار در بازارهای بین المللی مواجه شوند. در نتیجه، توان خرید از کشورهای مبدا به شدت کاهش یافته و واردات به صورت مقطعی و ناپایدار انجام می شود.

اگرچه از ابتدای آذرماه ارز ترجیحی برنج حذف و نرخ آن به مرکز مبادله منتقل شده است و برخی محموله های جدید موفق به دریافت ارز شده اند، اما این تغییر تنها تا حدی به احیای واردات در دی ماه کمک کرده است.

بر اساس آمار ارائه شده، واردات ماهانه برنج که در خردادماه حدود ۲۴۰ هزار تن بود، به تدریج کاهش یافت و در آبان و آذر به حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن رسید. این رقم در دی ماه با بهبود نسبی شرایط ارزی به حدود ۱۶۰ هزار تن افزایش پیدا کرد، اما همچنان با سطح مطلوب فاصله دارد.

هشدار درباره ماه های پرتقاضا

خاکی هشدار داده است که با افزایش نرخ ارز از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومان، نیاز واردکنندگان به سرمایه در گردش نزدیک به پنج برابر شده است. اگر معوقات ارزی هرچه سریع تر تسویه نشود، تامین بازار در ماه های پرتقاضا با خطر جدی مواجه خواهد شد.

او تاکید کرده که علاوه بر پرداخت بدهی های گذشته، تخصیص ارز برای محموله های جدید باید بلافاصله پس از ورود کالا به گمرک انجام شود تا از رسوب و اختلال در توزیع جلوگیری شود.

همچنین به گفته دبیر انجمن واردکنندگان برنج ایران، مداخلات دولتی مانند سهمیه بندی، قیمت گذاری دستوری و محدودسازی واریته های وارداتی باید کاهش یابد تا بازار به سمت رقابت سالم حرکت کند. در غیر این صورت، زمینه بروز تخلفاتی مانند گران فروشی، احتکار و اختلاط برنج بیش از پیش فراهم می شود.

جمع بندی

با وجود افزایش ترخیص و صدور مجوزهای جدید واردات، بازار برنج همچنان از کمبود توزیع رنج می برد. معوقات سنگین ارزی، کاهش سرمایه در گردش و مداخلات دستوری از مهم ترین عوامل تداوم این وضعیت هستند؛ عواملی که در صورت تداوم، می توانند بازار را در ماه های آینده با شوک قیمتی مواجه کنند.

منبع: ایسنا